1. Khủng hoảng gia đình – Khủng hoảng cơ tính
Trong chiều sâu văn hóa Việt Nam, gia đình không chỉ là nơi chung sống mà là nguồn gốc căn tính. Ông cha ta đã đúc kết một trật tự sống rất rõ ràng: “ Tu thân – tề gia – trị quốc – bình thiên hạ .” Muốn xã hội ổn định, gia đình phải vững; muốn trở thành người trưởng thành, phải phát triển trong một mái ấm biết yêu thương và giảng dạy. Ca dao Việt Nam vẫn còn vang vọng: “ Công cha như núi Thái Sơn, Nghĩa mẹ như nước trong nguồn trăng ra .” Đó không chỉ là lời ru hay câu vè, mà là nền tảng luân lý. Ở đó, con người học cách làm con trước khi học cách làm người ; học kính râm dưới trước khi bước vào xã hội.
Hội thánh Công giáo cũng nhìn gia đình dưới ánh sáng đức tin như thế. Công đồng Vaticanô II gọi gia đình là “ Hội thánh tại gia, ” [1] nơi đức tin được truyền lại không phải trước hết bằng giáo trình, nhưng bằng đời sống. Sách Giáo lý khẳng định: “ Gia đình là tế bào nguyên thủy của đời sống xã hội. ” [2] Và Thánh Gioan Bậc II nhấn mạnh: “ Tương lai của nhân loại đi qua gia đình .” [3] Như thế, gia đình không chỉ là một thiết kế xã hội nhưng gia đình là không gian viễn khải. Chính nơi đây, con người nhận ra mình được sinh ra từ tình yêu, thuộc về một tương quan, và được mời sống cho người khác. Gia đình là nơi hình thành căn tính. Thế nhưng, nền tảng chính, căn tính đó đang được nằm trong phổi.
Chúng tôi đang kiến trúc một cuộc khủng hoảng không chỉ về chức năng mà về căn tính gia đình. Xung đột thế hệ gia tăng đặc biệt là văn hóa và công nghệ. Truyền thông số tạo nên những “ ốc đảo cá nhân ” ngay trong cùng một nhà. Chủ nghĩa cá nhân tạo “ cái tôi ” lấn át “ cái chúng ta ”. Nhịp sống kinh tế làm cho nhiều cha mẹ hiện diện về thể lý nhưng vắng mặt về tinh thần. Người cao tuổi dễ dàng được đưa ra bên lề. Đức hoang, từng là trụ cột của văn hóa Á Đông, đang bị mòn mỏi bởi lối sống thực tế.
Tục ngữ Việt Nam từng cảnh báo: “ Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà .” hôm nay, có lẽ phải nói rộng hơn: khi gia đình nứt nứt, xã hội cũng chao đảo. Đức Thánh Cha Phanxicô nhận định nghĩa trong Amoris Laetitia: “ Gia đình thiết bị thâm hụt sẽ làm sâu sắc hơn về xã hội; và xã hội siêu thâm thương sẽ lại vượt nặng trên gia đình .” [4] Đây không còn là câu chuyện riêng của từng Nhà; đó là một vòng xoáy văn hóa. Chính trong bối cảnh đó, sách huấn luyện của Sách Huấn luyện ca (Hc 3,1-16) vang lên như một lời ngôn sứ. Cách đây hơn hai ngàn năm, Lời Chúa đã khẳng định: “ Ai thiên kính cha thì đền đền bù lỗi, Ai kính trọng mẹ thì tích trữ kho báu ” (Hc 3,3-4). Hiếu kính cha mẹ không chỉ là truyền thống Á Đông; đó là Kinh thánh khả kính, được đặt trong mười điều cường lực. điều khiển thứ tư không đơn thuần bảo vệ cha mẹ; nó bảo vệ cấu trúc xã hội và giá trị sản phẩm của người dùng.
Giáo lý Hội thánh Công giáo viết lại: “ Gia đình là nơi thích hợp nhất để giáo dục các nhân đức xã hội .” [5] Khi gia đình khủng hoảng, con người mất định hướng căn hộ. Khi căn tính mờ nhạt, xã hội mất nền nền. Nhưng nơi tưởng tượng như mong manh nhất lại ẩn chứa một sức mạnh truyền giáo sâu xa. Một gia đình mà các thành viên biết sống nhung thảo, yêu thương và trung tín chính là một Tin động hữu hình. Trong một xã hội đang lạc hướng, mái nhà ấm biết kính trọng cha mẹ và nâng đỡ người già chính là dấu chỉ của Thiên Chúa, Trầm là Cha. Vì thế, bàn về kính mắt cha mẹ theo sách Huấn luyện ca không chỉ là nhắc lại một nhân đức cổ truyền, đó là Cú vào trái tim của công cuộc tái truyền giáo hôm nay. Gia đình được chữa lành, căn tính con người được tái lập; và từ đó, xã hội được tái sinh trong Tin sáng sủa.
2. Giáo huấn của Huấn luyện bài 3,1-16: Hiếu thảo là con đường đến với Thiên Chúa
Trong truyền thống Việt Nam, chữ “ h iếu ” luôn được đặt ở vị trí khởi đầu của mọi nhân đức. Người xưa khẳng định: “ Bách thiện vi tiên ” – trăm điều thiện, chữ ‘ sân ‘ đứng hàng đầu. Ca dao vẫn nhắc nhở bằng những hình ảnh mộc mạc mà kinh thía: “ Mẹ già như chuối chín cây, Gió lay mẹ rừng con phải mồ côi .” Những lời nói đó không chỉ là tình cảm đạo lý mà là nền tảng luân lý làm nên cơ tính con người Việt Nam. Tuy nhiên, điều đáng kinh ngạc là điều mà văn hóa dân tộc cảm nhận bằng kinh nghiệm sống, thì Kinh thánh lại mặc khải như một con đường dẫn đường đến Thiên Chúa. Sách huấn luyện ca chương 3 không chỉ nói về các bộ phận hoang dã trong gia đình, đó là một cuốn sách huấn luyện mang chiều kích cứu độ.
Huấn luyện không trình bày lòng tốt như một phong tục xã hội, nhưng như một lệnh truyền phát từ chính Thiên Chúa: “ Ai thảo kính cha thì đền bù lỗi, Ai kính trọng mẹ thì tích trữ kho báu ” (Hc 3,3-4). Đây không đơn thuần là lời khuyên đạo đức, nhưng là một xác quyết thần học. Cha mẹ không chỉ là người sinh thành, mà là những thụ tạo đầu tiên qua đó con cái gặp gỡ hình ảnh Thiên Chúa. Tôn kính cha mẹ chính là tôn kính nguồn sự sống mà Thiên Chúa đã trao ban. Điều sáo thứ tư trong Thập giới – “ Người hãy thờ cha kính mẹ ” (Xh 20,12) không ngẫu nhiên nằm ở vị trí trung tâm, mở đầu cho các mảnh vụn đối với tha nhân. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo dạy: “ Gia đình là cộng đoàn đầu tiên của đời sống Kitô hữu, ” [6] và “ Điều chuông thứ tư cho thấy trật tự của tình yêu .” [7] Như thế, gia đình không chỉ là tổ ấm nhân loại; đó không phải là thần thiêng. Trong sự sinh thành, dưỡng dục, hy sinh và yêu thương vô điều kiện, Thiên Chúa bày tỏ cách cụ thể. Khi người con cúi đầu trước cha mẹ, họ đang học bài học đầu tiên về sự Khiêm tốn trước Thiên Chúa.
Huấn luyện ca còn đi xa hơn khi diễn tả lòng mộng bằng những hành động rất thực tế: “ Hãy đối xử du dương với cha khi người trở nên yếu nhược… Khi mẹ già, con đừng làm người thất vọng ” (Hc 3,12). Lòng trung kính không dừng lại ở lễ nghi hay lời nói, nhưng được thể hiện qua sự dịu dàng, hiển vi và bao dung, nhất là khi cha mẹ bước vào tuổi già yếu, bệnh tật hay lệ thuộc. Văn hóa Việt Nam có câu: “ Nuôi con mới biết lòng cha mẹ .” Nhưng huấn luyện mời gọi một bước xa hơn: khi cha mẹ không còn mạnh như xưa, khi tính khí thay đổi, khi trí nhớ mờ nhạt, người con vẫn được mời yêu thương nhiều hơn chứ không ít đi.
Đức Thánh cha Phanxicô nhấn mạnh trong Amoris Laetitia : “ Một xã hội không biết tôn trọng và chăm sóc người cao tuổi là một xã hội không có tương lai .” [8] Yêu thương cha mẹ già vì yếu thế không chỉ là một mảnh hoang dã, mà là chứng tá Tin mừng. Đó là phản ánh tình yêu của Thiên Chúa dành cho con người yếu đuối và tội lỗi. Trong nhà, xin thương xót trở thành linh đạo cụ cụ. Huấn luyện ca cũng công bố những lời chúc phúc cho người hậu cỏ: “ Người thảo kính cha sẽ được trường thọ ” (Hc 3,6). “ Ai tôn kính cha thì được Chúa nghe cầu nguyện ” (Hc 3,5). “ Ai Phụ dưỡng cha thì được Thiên Chúa nhớ đến ” (Hc 3,14). Những lời hứa hẹn không phải là phần thưởng vật chất đơn thuần, mà là sự hòa hợp giữa ba tương quan: với gia đình, với cộng đồng và với Thiên Chúa. Người Việt vẫn nói: “ Cây có gốc mới nở lớn xanh ngọn, Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu .” Hiếu thảo chính là gốc rễ. Khi nguồn gốc được trân trọng, đời sống thiêng liêng cũng được nuôi dưỡng. Giáo lý Hội thánh Công giáo xác nhận: “ Gia đình là nơi thích hợp nhất để giáo dục các nhân đức xã hội. ” [9]
Lòng sâu kính nuôi dưỡng xin biết ơn, sự khiêm tốn và tình yêu là những nhân đức cốt lõi của đời sống Chết hữu. Người biết tri ân cha mẹ sẽ dễ dàng mở lòng trước Thiên Chúa là Cha. Người biết nguồn gốc chắc chắn sẽ là bước vàng vững chắc trong quá trình hành động. Trong một xã hội đang bị mòn mỏi bởi chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực tế, lời dạy của Huấn luyện ca vang lên như một lời mời gọi trở về. Hiếu thảo không chỉ có nền hòa khí gia đình, đó là con đường dẫn đến Thiên Chúa. Một gia đình sống kính là một gia đình truyền giáo, bởi nơi đó dung mạo của Thiên Chúa, hoàn thành là Cha nhân hậu, được phản chiếu cách sống động giữa đời thường. Và có lẽ, giữa những bước tiến của thời đại, việc phục hồi phúc hậu trong gia đình chính là khởi điểm để chữa bệnh căn tính con người và tái sinh xã hội trong Tin mừng ánh sáng.
3. Thách đấu gia đình hiện đại: Khi không gian cho hoàn thiện bị thu hẹp
Trong truyền thống Việt Nam, Mái nhà là nơi nuôi dưỡng tinh thần. Ông bà ta dạy: “ Kính lão giảng thọ ”, “ Ăn hiệu nhớ trồng cây ”, hay “ Uống nước nhớ nguồn .” Những lời nói đó không chỉ là văn hóa hóa hoàn hảo mà là nền tảng luân lý làm nên chiều sâu của dân tộc. Thế nhưng, trong bối cảnh hiện đại, không gian ấy đang dần bị thu hẹp. Không phải vì con người không còn yêu thương, nhưng vì những dòng chuyển văn hóa mới đang thay đổi cấu trúc tương quan trong gia đình. Đức sơ thảo, vốn từng là điều tự nhiên như hơi thở, nay phải đối mặt với nhiều đối tinh vi và sâu sắc.
Trước đó là sự rộng rãi của chủ nghĩa cá nhân. Thế giới ngày nay đề cao tự làm cá nhân, quyền lựa chọn và sự khẳng định bản thân, những giá trị tự nó không sai. Nhưng khi “ cái tôi ” được đặt trên “ cái chúng ta ”, thì mối dây gia đình dễ bị xem như thoát lực hơn là ân ban. Đức Thánh cha Francis đã cảnh báo trong Evangelii Gaudium : “ Chủ nghĩa cá nhân làm suy yếu mối mối dây liên hệ gia đình và xã hội xã hội. ” [10] Trong bối cảnh đó, nhiều người trẻ xem lời khuyên của cha mẹ như một tiếng nói lỗi thời. Ngược lại, nhiều bậc cha mẹ vì áp lực công việc và guồng quay kinh tế trở nên mệt mỏi, thiếu hiển chiến, không đủ thời gian và nội lực để đồng hành với con cái. Khoảng cách không phải chỉ là thế hệ, đó là khoảng cách của sự lắng nghe.
Bên rìa đó, tốc độ thay đổi của xã hội và công nghệ đã được tạo ra, tạo nên một chiến binh thầm lặng trong truyền thông gia đình. Cha mẹ và con cái nhiều khi không còn chia sẻ cùng một cách “ ngôn ngữ ”: khác trong cách suy nghĩ, khác trong phản ứng, khác trong hệ giá trị và cả trong niềm tin. Truyền thông số tạo nên những “ thế giới riêng ” ngay trong cùng một nhà. Người ta có thể ngồi cạnh nhau nhưng không thực sự gặp nhau.
Trong hoàn cảnh ấy, lòng tôn kính dễ dàng được thay thế bằng sự so sánh, phản phản kháng hoặc phân đoạn. Văn hóa truyền thống từng đề cao sự nhường nhịn và kính trọng: “ Con có cha như nhà có nó .” Khi “ nóc nhà ” không còn được nhìn nhận như điểm tiêu đề, gia đình trở nên mong manh trước những cơn gió của thời đại.
Một thiết kế sâu sắc khác là sự đơn giản của người cao tuổi. Xã hội hiện đại, với nhịp sống nhanh và ưu tiên hiệu quả, dễ vô tình đưa người già ra bên lề. Đức Thánh cha Phanxicô đã lên tiếng mạnh mẽ: “ Một dân tộc không biết chăm sóc người già và trẻ em là một dân tộc không có tương lai. ” [11] Sự bỏ rơi người cao tuổi không chỉ là vấn đề xã hội, mà là dấu hiệu của suy nghĩ đạo đức. Người già không chỉ cần được chăm sóc vật chất; họ cần được lắng nghe, được hiện diện, được tôn trọng. Từ ngàn xưa, Huấn ca đã nhắn nhủ: “ Hãy an ủi cha khi người trở nên đau yếu ” (Hc 3,12). Lời Kinh thánh hôm nay trở thành thành lời chất vấn lương tâm. Khi cha mẹ bước vào rùa chiều, khi họ chậm lại giữa một thế giới tăng tốc, họ không cần những lời biện minh, nhưng cần những vòng tay hiển vi nhẫn.
Trong tất cả các biến chuyển đó, không có giai đoạn hậu thảo không có biến mất hoàn toàn, nhưng được thu hẹp lại. Và nơi chính bị thu hẹp lại, Hội thánh nhìn thấy một cánh đồng truyền giáo mới. Bởi khi một gia đình biết tái khám phá giá trị của kính trọng, biết dành chỗ cho người già, biết lắng nghe nhau giữa khác biệt, thì Tin mừng được vay báo không phải bằng khẩu hiệu, mà đời sống. Hiếu thảo hôm nay không còn là điều tự nhiên được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác; nó cần được lựa chọn, được giáo dục và được làm mới trong đức tin ánh sáng. Và có lẽ, chính trong những cuộc chiến ấy, Thiên Chúa đang mời gọi gia đình Chết hữu trở lại. dấu chỉ hy vọng cho một thế giới đang khao khát những mối dây kiên cố và chân thật.
4. Giáo dục vận dụng Huấn luyện để xây dựng gia đình trong bối cảnh mới
Trong dòng nhảy văn hóa Việt Nam, nhung thảo không chỉ là một đức tính mà là linh hồn của gia đạo. Ông bà ta dạy: “ Uống nước nhớ nguồn ”, hay “ Cây có gốc, nước có nguồn .” Chính trên nền tảng, Tin khuyến khích tâm hồn Á Đông cách tự nhiên và sâu sắc. Giáo hội không đến để phá vỡ hệ thống truyền thông nhưng để rèn luyện, nâng cao và toàn bộ hệ thống truyền thông trong ánh sáng khải huyền.
Thánh nhanh lại điều chuông thứ tư với tất cả chiều kích cứu của nó: “ Xin hãy chỉnh kính cha mẹ… đó là điều chuông có kèm theo lời hứa ” (Tập 6,1-3). Ở đây, tân không chỉ là chuẩn mực xã hội mà là nhân đức Kitô giáo. Điều răn này gắn kết với lời hứa sự sống và phúc lành. Giáo lý Hội thánh Công giáo dạy: “ Điều âm thứ tư cho thấy trật tự của tình yêu và mở rộng đến các tương quan xã hội .” [12] Trong bối cảnh truyền giáo hôm nay, ngựa hậu trở thành một điểm hội tụ đặc biệt giữa Tin khuyến mãi và văn hóa Á Đông. Khi Giáo hội nói về lòng kính trọng cha mẹ, Giáo hội không nói một điều xa lạ, Giáo hội Cú đến điều sâu thẳm đã được khắc họa trong tâm hồn dân tộc. Đây chính là chiếc cầu kết nối văn hóa giúp đỡ Tin tức tồn tại trong đời sống gia đình, đặc biệt nơi những người đang thể thao tìm lại nền tảng đạo đức giữa một xã hội đầy biến động.
Tuy nhiên, Giáo hội không chỉ khẳng định nguyên tắc, Giáo hội vẫn được mời thực thi một dịch vụ chữa lành. Những xung đột giữa các thế hệ hôm nay không thể chỉ được giải quyết bằng lời nhắc nhở luân lý. Chúng tôi hỏi sự lắng nghe và đồng hành. Tinh thần huấn luyện cho sân cỏ không phải là mối quan hệ một chiều, mà là sự cộng tác giữa cha mẹ và con cái trong việc xây dựng mái ấm.
Vì thế, trong thực hành mục vụ, Giáo hội có thể tạo ra những không gian đối thoại giữa các thế hệ nhắm giúp cha mẹ học cách lắng nghe thay vì áp đặt, giúp người trẻ nhận ra những hy sinh âm thầm của cha mẹ – những đêm thức trắng, những năm tháng nặng nhọc mà nhiều khi chưa từng được nói ra. Đồng thời, Giáo hội cũng đồng hành động với các gia đình trong khủng hoảng tâm lý, bởi những vết thương không được chữa lành sẽ tiếp tục truyền sang thế hệ sau. Đặc biệt, huấn luyện ca hô mạnh đến trách nhiệm chăm chăm cha mẹ khi tuổi già đến: “ Hãy đối xử du dương với cha khi người trở nên yếu nhược ” (Hc 3,12). Trong một xã hội dễ rơi vào “ văn hóa thoát bỏ ”, như cách Đức Thánh cha Francis nhiều lần cảnh báo, việc quan tâm đến người cao tuổi trở thành một lựa chọn ngôn ngữ sứ. Ngài khẳng định: “ Người già là ký ức sống của một dân tộc .” [13] Do đó, các giáo xứ được mời phát triển mạng lưới thăm người già, hỗ trợ các công cụ neo đơn, thành lập nhóm bảo vệ người cao tuổi. Đồng thời, việc giáo dục giới trẻ xin biết ơn qua những chuyến đi thăm bệnh viện, thư viện lão không chỉ là hoạt động xã hội mà là trường học của lòng thương xót. Ở đó, người trẻ học cách nhìn nhận sự mong manh của đời người và khám phá ý nghĩa của tình liên đới giữa các thế hệ.
Sau cùng, một trong những phương tiện truyền thông mạnh mẽ nhất chính là chứng tá đời sống. Thánh Giáo hoàng VI đã viết trong Evangelii Nuntiandi : “ Con người ngày nay tin vào các chứng nhân hơn là các thầy dạy; và nếu họ tin vào thầy dạy, vì thầy dạy ấy là chứng nhân .” [14] Một gia đình hoang dã, biết tôn trọng và chăm sóc nhau, trở thành thành bài chiến sống động hơn mọi diễn từ. Trong một xã hội coi thường người già, hình ảnh con cái ân cần với cha mẹ là ánh sáng giữa đêm tối. Trong một môi trường thực thi, lời “ xin lỗi – xin lỗi ” và “ cảm ơn – cảm ơn ” trong gia đình trở thành dấu chỉ của Nước Trời. Hiếu thảo vì thế không chỉ là một phương tiện giao thông; đó là hành động truyền giáo. Khi gia đình sống hoàn toàn đức kính kính, gia đình ấy trở thành thành “ Hội thánh tại gia ” đúng nghĩa, nơi Tin mừng không chỉ được giảng dạy, nhưng được thực hiện hóa hóa trong từng bữa cơm, từng lời nói, từng cử chỉ nâng đỡ nhau. Giữa những cuộc đối đầu của thời đại, Huấn luyện ca không phải là tiếng nói của quá khứ, mà là lời định hướng cho tương lai. Và khi Giáo hội biết sử dụng giáo dục huấn luyện cách sáng tạo và triển khai, gia đình Kitô hữu có thể trở thành hạt giống hy vọng, góp phần chữa lành khủng hoảng căn nhà tính toán cho con người và tái xây dựng xã hội trên nền tảng tình yêu và xin biết ơn.
5. Hướng đi truyền giáo: Xây dựng gia đình là xây dựng Giáo hội
Người Việt vẫn nói: “ Gia hòa vạn hưng hưng .” Khi gia đình thuận hòa, mọi sự đều có thể sinh hoa kết trái. Trong ánh sáng đức tin, điều ấy mang một ý nghĩa sâu xa hơn: khi gia đình Mạnh mẽ, Giáo hội được xây dựng; khi gia đình thánh thiện, Tin mừng được lan tỏa. Công đồng Vaticanô II gọi gia đình là “ Hội thánh tại gia .” [15] Đức Thánh cha Phanxicô tiếp tục khẳng định: “ Gia đình là tác nhân chủ động của công việc loan báo Tin mừng .” [16] Vì thế, xây dựng gia đình không chỉ là một công việc xã hội; đó là sứ mệnh truyền giáo.
Trước đây, giáo dục huấn luyện cần được đưa vào các dịch vụ đời sống bằng cách cụ thể và hệ thống. Trong giáo dục hôn nhân, các bạn trẻ cần được giúp đỡ để hiểu rằng hôn nhân không chỉ là kết hợp hai cá nhân, nhưng vẫn được chấp nhận hai gia đình, hai nguồn gốc. Văn hóa Việt Nam vốn coi trọng điều ấy: “ Dâu là con, rể là khách quý .” Hiểu và thực hành kính quan trọng đối với cha mẹ hai bên không phải là áp lực truyền thống, nhưng là biểu hiện của đức ái Kitô giáo.
Trong giáo lý thiếu nhi, trẻ em cần được dạy rằng kính trọng cha mẹ không chỉ vì “ hoàng phận làm con ”, nhưng vì đó là điều sấm của Thiên Chúa. Những lời đơn sơ như “ xin lỗi ”, “ cảm ơn ”, “ thưa cha, thưa mẹ ” trở thành bài học đầu đời về lòng Khiêm tốn và biết ơn. Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo dạy: “Điều khiển thứ bốn bao gồm những phận hoàn thành của con cái đối với cha mẹ.” [17] Trong chương trình huấn luyện huấn luyện viên trẻ, cần giúp họ nhận ra trách nhiệm với thế hệ đi trước. Người trẻ không chỉ là tương lai của Giáo hội; họ còn là nhịp cầu quá khứ với hiện tại. Đức Thánh cha Phanxicô nhấn mạnh đến mối tương quan giữa người già và người trẻ như một yếu tố thiết yếu để vượt qua “ văn hóa nhẹ bỏ . ” Khi người trẻ học cách lắng nghe câu chuyện đời của ông bà, họ không chỉ học lịch sử gia đình, mà còn khám phá sự trung tín của Thiên Chúa qua các thế hệ.
Công việc huấn luyện nghề gia đình cũng có thể sử dụng Huấn luyện như một nền tảng nền tảng. Những lời mời gọi như: “Hãy đối xử dịu dàng với cha khi người trở nên yếu nhược” (Hc 3,12) không chỉ là nguyên tắc luân lý, mà là định hướng mục vụ trong một xã hội đang già hóa nhanh chóng. Bên bờ giáo dục, gia đình Kitô hữu còn được mời nuôi dưỡng một “ văn hóa biết ơn ”. Văn hóa Việt Nam vốn giàu truyền thống tri ân: “ Ăn quả nhớ trồng cây ”, “ Uống nước nhớ nguồn .” Tin vui không loại bỏ truyền thống, nhưng làm cho nó sâu sắc hơn khi đặt trong tương quan với Thiên Chúa là Cha.
Trong đời sống thường nhật, những thực hành đơn giản có thể trở thành thành hạt giống nhau Tin mừng: cầu nguyện cho cha mẹ mỗi tối, nhắc nhớ công ơn sinh thành trong bữa cơm gia đình; dành thời gian thăm ông bà, cử hành Ngày Hiếu Thảo như một lần tạ ơn và hàn gắn. Khi gia đình biết dừng lại để nói lời cảm ơn và xin lỗi, hãy về nhà trở thành trường học của lòng thương xót. Sau cùng, gia đình không chỉ là đối tượng của mục vụ mà là chủ thể truyền giáo. Amoris Laetitia khẳng định: “ Gia đình là tác nhân chủ động của việc làm báo Tin khuyến khích .” [18] Một gia đình hoang cỏ là một Hội thánh tại gia sống động. Đức tin không thể được truyền đạt trước khi hết sách vở, nhưng qua bầu khí yêu thương và tôn giáo. Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình biết kính quan trọng cha mẹ sẽ dễ dàng hiểu rằng Thiên Chúa là Cha, một đứa trẻ học được lòng biết may mắn sẽ dễ dàng được nhận tình yêu như một ân ban.
Trong một xã hội đang khởi đầu tính chất, việc xây dựng gia đình theo tinh thần Huấn luyện không chỉ là phương pháp duy trì truyền thông tồn tại mà còn mở ra một hướng đi truyền giáo. Khi gia đình được chữa lành, Giáo hội được củng cố. Khi gia đình sống ảo thảo, Tin mừng được cho vay bằng chính đời sống. Và có lẽ, giữa những biến động của thời đại, con đường tái truyền giáo hiệu quả nhất vẫn bắt đầu từ điều rất gần gũi: từ bữa cơm gia đình, từ lời chúc bình an, từ bàn tay nâng đỡ cha mẹ già. Ở đó, Giáo hội được xây dựng từng ngày, và Nước Thiên Chúa âm thầm lớn lên giữa đời.
Kết luận: Hiếu thảo – Nguồn lực truyền giáo cho thời đại mới
Trong chiều sâu của sách huấn ca, hậu cỏ không chỉ được trình bày như một mệnh lệnh đạo đức, mà như một con đường sống dẫn đến Thiên Chúa. Khi tác giả khẳng định: “ Ai tôn vinh cha sẽ được bù đắp đền bù lỗi ” (Hc 3,3), bạn cho sân cỏ chiều kích cứu độ cao. Đó không đơn thuần là hoàn nguyên gia đình; Đó là một hành vi thờ phượng, một thái độ nội tâm gắn kết con người với nguồn sống.
Văn hóa Việt Nam từ lâu đã trực giác nhận ra chiều sâu ấy. Ông bà ta dạy: “ Hiếu thảo là đầu của phần trăm .” Người con bất ngờ không chỉ làm sâu sắc thương gia đình, mà còn làm suy yếu nền nền xã hội. Câu nói “ Gia phong còn, xã tắc cứng ” diễn tả một chân lý: khi gia đình giữ được đạo đức, xã hội có điểm tựa để đứng vững giữa biến động. Vì thế nơi được thấy là nền tảng của nền tảng xã hội bền vững, là trụ cột của gia đình, là linh đạo của lòng biết ơn và là con đường nên thánh dành cho mọi người, không phân biệt tuổi tác hay cấp độ sống. Người sống thảo học được ba nhân đức cốt lõi của đời chết: Khiêm tốn, tri ân và yêu thương. Chính những nhân đức ấy mở lòng với người trước ân ân.
Hội thánh nhìn nhận vai trò nền tảng của gia đình trong cuộc tấn công cho vay Tin khuyến mãi. Công đồng Vaticanô II gọi gia đình là “ Hội thánh tại gia ” Đức Thánh cha Phanxicô nhấn mạnh: “ Gia đình không phải là vấn đề, nhưng là cơ hội .” [19] Và khẳng định: “ Gia đình là nhân chủ động của việc làm báo Tin khuyến khích .” [20] Trong bối cảnh xã hội hôm nay, nơi các mối mối liên hệ gia đình thiết giáp, nơi người già dễ bị bỏ quên và người trẻ dễ bị lạc hướng, Huấn luyện ca trở thành thành ánh sáng soi đường. Khi người con học cách võ vàng với cha mẹ già yếu, khi gia đình biết nói lời cảm ơn và xin lỗi, khi những bữa cơm chung được giữ như khoảnh khắc điêu khắc, lúc ấy Tin hồng đang được sống. Công việc thực hành chậm không chỉ chữa lành những vết thương gia đình mà còn kết nối các thế hệ. Người trẻ khám phá nơi cha mẹ và ông bà câu chuyện trung tín của Thiên Chúa, người cao tuổi tìm thấy sản phẩm giá và niềm hy vọng. Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần nhấn mạnh rằng một xã hội không biết tôn giáo trọng người già là một xã hội không có tương lai. Vì thế, phục hồi huyền đạo chính là tái lập ký ức và tương lai của cộng đồng.
Trong một thế giới xung xung đột và cô đơn, Giáo hội được mời giới thiệu lại vẻ đẹp của điều ngưỡng mộ như một ánh sáng mừng rỡ. Không cần sử dụng lớn ký hiệu lao động nhưng có bằng chứng cụ thể. Một gia đình nông thảo, nơi cha mẹ được tôn trọng, người già được chăm sóc, con cái được dạy dỗ trong yêu thương, chính là một bài học sống động. Ở đó, Thiên Chúa được làm sáng danh không phải bằng những lời bài hát ồn ào, mà bằng những cử chỉ âm thầm.
Loan báo Tin mừng hôm nay không chỉ là nói về Thiên Chúa mà là để cho chữ HIẾU chiếu sáng đức tin. Khi một người nắm tay run run của cha mẹ, khi một gia đình cùng nhau cầu nguyện cho ông bà, khi xin biết ơn trở thành thành văn hóa sống, Nước Trời đang lớn lên giữa đời thường.
Và có lẽ, trong quá trình truyền giáo của thời đại mới, một trong những nguồn sức mạnh nhất mà Hội thánh có thể trao cho thế giới chính là vẻ đẹp giản dị nhưng sâu xa của thần ác. By khi sân cỏ được sống, con tim được tái sinh, các mối mối nối được kết nối, và Thiên Chúa, Sinh là Cha, được nhận biết và yêu quý giữa lòng nhân loại.
Tác giả: Lm. Antôn Trần Xuân Sang, SVD
Nguồn: giaophankontum.com
———————-
[1] Công đồng Vaticanô II, Lumen Gentium , 11.
[2] Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo , số 2207.
[3] Đức Thánh cha Gioan Phaolô II, Famamiris Consortio , 86.
[4] Đức Thánh cha Francis, Amoris Laetitia , 52.
[5] Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo , số 2207.
[6] Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo , số 1657.
[7] Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo , số 2197.
[8] Đức Thánh cha Francis, Amoris Laetitia , 191.
[9] Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo , số 2207.
[10] Đức Thánh cha Francis, Niềm Vui Tin Mừng , 67.
[11] Đức Thánh cha Francis, Christus Vivit , 191.
[12] Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo , số 2197-2020.
[13] Đức Thánh cha Francis, Christus Vivit , 193.
[14] Đức Thánh Cha Phaolo VI, Evangelii Nuntiandi, 41.
[15] Công đồng Vaticanô II, Lumen Gentium , 11.
[16] Đức Thánh cha Francis, Amoris Laetitia , 200-201.
[17] Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo , số 2214.
[18] Đức Thánh cha Francis, Amoris Laetitia , 201.
[19] Đức Thánh cha Francis, Amoris Laetitia, 7.
[20] Đức Thánh cha Francis, Amoris Laetitia, 201.
