(Cv 15:1-6; Ga 15:1-8)
Trong bài đọc 1 hôm nay, chúng ta nghe đến vấn đề mang tính “giáo lý” đầu tiên cần được xác định trong Giáo Hội, đó là tương quan giữa ơn cứu độ và phép cắt bì. Những người “từ miền Giuđê đến Antiôkhia dạy các anh em rằng: ‘Nếu anh em không chịu phép cắt bì theo tục lệ Môsê, thì anh em không thể được cứu độ’” (Cv 15:1). Họ giới hạn ơn cứu độ của Thiên Chúa vào việc cắt bì theo luật Môsê. Đây là lý do của sự chống đối và tranh luận của Phaolô và Banaba với những người đến từ Giuđê. Tuy nhiên, vấn đề không được giải quyết thoả đáng và họ đưa vấn đề lên Giêrusalem để trình bày cho các Tông Đồ và các kỳ mục. Chi tiết này cho chúng ta thấy, giáo huấn của Giáo Hội không dựa trên “ý kiến cá nhân của một người hay một vài người,” nhưng dựa trên mạc khải của Thiên Chúa được truyền lại cho toàn Giáo Hội. Chi tiết quan trọng nhất trong bài đọc 1 hôm nay mà chúng ta có thể rút ra cho ngày sống của mình là thái độ “suy nghĩ hẹp hòi.” Chúng ta cần tránh thái độ này và có một thái độ cởi mở hơn. Đừng giới hạn ơn cứu độ của Thiên Chúa vào một vài công việc đạo đức mà chúng ta quen làm rồi xét đoán người khác khi họ không thực hành những việc đạo đức như chúng ta làm. Ơn cứu độ là món quà nhưng không Thiên Chúa ban. Vì vậy, Ngài muốn cho ai món quà đó thì tuỳ ý Ngài. Chúng ta hãy cố gắng để đón nhận món quà cứu độ được trao ban cho mình, và giúp người khác đón nhận món quà ơn cứu độ trong cách thức Thiên Chúa muốn ban cho họ.
Trình thuật Tin Mừng hôm nay bắt đầu chương 15 của Tin Mừng Thánh Gioan, chương được nhiều học giả Kinh Thánh chú trọng vì nó chứa đựng một trong những đề tài quan trọng trong Tin Mừng Thánh Gioan, đó là sự cần thiết của việc ở lại với Chúa Giêsu và tình yêu hỗ tương. Bài Tin Mừng bắt đầu với việc sử dụng hình ảnh cây nho, tượng trưng cho Chúa Giêsu trong tương quan với Chúa Cha: “Thầy là cây nho thật, và Cha Thầy là người trồng nho. Cành nào gắn liền với Thầy mà không sinh hoa trái, thì Người chặt đi; còn cành nào sinh hoa trái, thì Người cắt tỉa cho nó sinh nhiều hoa trái hơn” (Ga 15:1-2). Như chúng ta biết, Ga 4:23 và 6:32 sử dụng chữ “thật” trong tương quan với một biểu tượng công bố Chúa Giêsu là sự thay thế cho thực tại Cựu Ước. Những hình ảnh về Israel như là “cây nho” (x. Is 5:1-7; 27:2-6; Gr 2:21; 5:10; Hs 10:1; Ez 15:1-6; 17:5-10; 19:10-14; Tv 80:8-15) cung cấp nền tảng cho việc sử dụng hình ảnh cây nho trong Tin Mừng Thánh Gioan. Biểu tượng người mục tử trong chương 10 [được sử dụng để đảm bảo rằng không ai có thể cướp đi bất kỳ một con chiên nào thuộc Chúa Giêsu (x. Ga 10:28-29)] và truyền thống về Thánh Thể trong 6:51b-58 [chứa đựng hình ảnh “cây nho” trong cộng đoàn Thánh Gioan] được liên kết với giáo huấn về sự cần thiết của việc ở lại với Chúa Giêsu. Giống như Thiên Chúa là Đấng chăm sóc đàn chiên, Chúa Giêsu cũng sẽ chăm sóc vườn nho của những ai đến với Người. Người sẽ cắt tỉa những cành sinh hoa trái để chúng sinh nhiều hoa trái hơn. Truyền thống Cựu Ước cũng nói đến việc cắt tỉa những cây nho không sinh hoa trái (x. Gr 5:10; Ez 17:7). Theo các học giả Kinh Thánh, câu này có thể được viết ra như một lời cảnh tỉnh cho những Kitô hữu, là những người tìm cách “che dấu” đức tin của mình trong thời kỳ bị bách hại (x. Ga 12:43). Những chi tiết chúng ta vừa trình bày trên nhắc nhở chúng ta về sự cần thiết của việc ở lại với Chúa Giêsu của người môn đệ. Nhiều lần trong cuộc sống, chúng ta xem việc ở lại với Chúa Giêsu không quan trọng. Chúng ta tách ra khỏi Ngài để làm nhiều việc của riêng mình và những hoa trái chúng ta sinh ra không đến từ Chúa vì chúng ta không ở lại trong Ngài. Nói cách khác, ai không ở lại trong Chúa Giêsu thì những hoa trái mình sinh ra không đến từ Ngài.
Tiếp đến, Chúa Giêsu mời gọi các môn đệ ở lại trong Ngài nếu họ muốn được thanh sạch: “Anh em được thanh sạch rồi nhờ lời Thầy đã nói với anh em. Hãy ở lại trong Thầy như Thầy ở lại trong anh em. Cũng như cành nho không thể tự mình sinh hoa trái, nếu không gắn liền với cây nho, anh em cũng thế, nếu không ở lại trong Thầy” (Ga 15:3-4). Khi khẳng định các môn đệ là những người được thanh sạch, Chúa Giêsu ám chỉ đến việc họ sẽ không bị rơi vào tình trạng nguy hiểm là sẽ bị cắt tỉa. Tuy nhiên, sự thanh sạch của các môn đệ chỉ được bảo đảm khi họ ở lại trong Chúa Giêsu như Ngài ở trong họ. Điều đáng làm chúng ta suy gẫm ở đây là câu khẳng định của Chúa Giêsu với các môn đệ, đó là họ sẽ không sinh được hoa trái nào nếu họ không ở lại trong Chúa Giêsu. Thật vậy, ai trong chúng ta cũng muốn được thanh sạch, được sinh nhiều hoa trái, được danh thơm tiếng tốt. Nhưng chúng ta cần nhớ rằng chúng ta sẽ không sinh được hoa trái nếu không ở lại trong Chúa Giêsu qua đời sống cầu nguyện liên lỉ.
Chúa Giêsu tiếp tục lời dạy của mình cho các môn đệ bằng việc dùng hình ảnh tương phản giữa người ở lại trong Chúa Giêsu và người không ở lại trong Ngài: “Thầy là cây nho, anh em là cành. Ai ở lại trong Thầy và Thầy ở lại trong người ấy, thì người ấy sinh nhiều hoa trái, vì không có Thầy, anh em chẳng làm gì được. Ai không ở lại trong Thầy, thì bị quăng ra ngoài như cành nho và sẽ khô héo. Người ta nhặt lấy, quăng vào lửa cho nó cháy đi” (Ga 15:5-6). Những lời này đưa hình ảnh cây nho vào trong “ngôn ngữ ở lại” của trình thuật từ biệt (x. 14:10-11;20). Ga 4:36 và 12:24 đề nghị rằng “sinh hoa trái” ám chỉ đến hoạt động truyền giáo, mặc dù trong bối cảnh của trình thuật, nó có thể đơn giản nói đến một cách tổng quát về đời sống của người Kitô hữu. Những khuyến cáo mang tính cánh chung rằng những cành cây hoặc nhánh lúa không sinh hoa trái sẽ bị cắt tỉa cũng xuất hiện trong Tin Mừng Nhất Lãm (x. Mt 3:10; 13:30). Mối tương quan của việc “ở lại trong Chúa Giêsu” là nền tảng cho niềm tin khi cầu nguyện (x. Ga 14:13). Nói cách cụ thể, đức tin của chúng ta sẽ không đâm rễ sâu, không phát triển nếu chúng ta không ở lại trong Chúa Giêsu.
Bài Tin Mừng kết thúc với việc trở về với hình ảnh tương quan giữa các môn đệ với Chúa Cha: “Nếu anh em ở lại trong Thầy và lời Thầy ở lại trong anh em, thì muốn gì, anh em cứ xin, anh em sẽ được như ý. Điều làm Chúa Cha được tôn vinh là: Anh em sinh nhiều hoa trái và trở thành môn đệ của Thầy” (Ga 15:7-8). Trong những lời này, Chúa Giêsu chỉ cho các môn đệ thấy họ sẽ là đại diện cho Chúa Giêsu trong thế gian (x. Ga 13:35) vì vậy họ cũng được xem là những người sẽ “tôn vinh Chúa Cha.” Trong đời sống thường ngày, nếu người được sai đi làm tốt nhiệm vụ của mình, người sai đi sẽ hạnh phúc và được tôn vinh. Là những người môn đệ được Chúa Giêsu chọn và sai đi làm chứng nhân tình yêu của Ngài, chúng ta cũng phải ở lại trong Ngài và sống trọn vẹn ơn gọi của riêng mình với tình yêu. Khi làm điều này, chúng ta đã tôn vinh danh Chúa qua đời sống yêu thương hằng ngày của mình.
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB
