GIÁO XỨ CÂY VÔNG
Dòng thời gian trôi đi, những nhân chứng sống từng trực tiếp lặn lội đến thăm Đức Tổng Phanxicô năm xưa, giờ người còn người mất, ký ức cũng dần phai nhạt theo tuổi tác. Chính vì vậy, việc tìm lại không gian lịch sử thời kỳ 1975–1976 tại Cây Vông là vô cùng quý giá để giữ lại ngọn lửa tri ân.
Trích đoạn Lịch sử cuộc đời Đức Cha Phanxicô Xaviê: Ngày 24/4/1975, vì nhu cầu mục vụ, Đức Thánh Cha Phaolô VI đã bổ nhiệm Đức Cha Phanxicô Xaviê làm Tổng Giám mục phó Tổng Giáo phận Sài gòn với quyền ký vị, hiệu Vadesi. Vâng lời Đức Thánh Cha, ngày 07 tháng 5 năm1975, Đức Tân TGM Phanxicô rời giáo phận Nha Trang đến nhận nhiệm vụ mới tại Sài gòn. Nhưng Ngài đã bị ngăn trở không thể thi hành nhiệm vụ được Tòa Thánh giao phó.
Ngày 15/8/1975, Ngài được mời lên Dinh Độc lập và bị bắt đưa đến giáo xứ Cây Vông thuộc xã Diên Sơn, Huyện Diên Khánh tỉnh Khánh Hòa. Ngài ở đó được Cha xứ và giáo dân kính trọng, thương yêu, giúp đỡ… (Lê Thiện Sĩ)
Vào giai đoạn đó, Cây Vông là một nơi hoàn toàn khác biệt so với vẻ khang trang của Cây Vông ngày nay…
Đi Thăm Đức Cha – Chuyến Tàu Chợ Và Lối Rẽ Vào Vùng Đất Lạ
Rời ga Huế trên chuyến tàu chở đầy cũi, sắn (mì), khoai đủ thứ và những âu lo của thời cuộc, hai Nữ tu Mến Thánh Giá Huế (Bà Anê Túy và chị Anna N.D.) trong chiếc áo ngắn, ngụy trang như những phụ nữ khác, lặng lẽ xuôi dòng vào Nam. Đến Nha Trang, các chị không dám hỏi han ai ở phố thị, mà âm thầm đi bộ ngược về phía núi rừng Diên Khánh.
Con đường dẫn vào Giáo xứ Cây Vông những ngày sau tháng 4 năm 1975 hoang vu. Đường đất đỏ lầy lội, lồi lõm, hai bên đường chỉ có những rặng tre gai đan dày thành lũy và mấy nếp nhà tranh thưa thớt của làng mạc vùng kinh tế mới. Cứ đi một đoạn, thấy vắng người, các chị mới dám dừng lại, giả vờ hỏi thăm đường mua củi, mua khoai, giọng run run vì sợ lộ chất giọng Huế đặc trưng giữa vùng đất lạ. Sự hiểm nguy bủa vây từng bước chân, nhưng lòng mến Chúa và tình thương Đức Cha, Vị Chủ chăn quý mến đã làm cho các chị thêm can đảm.
Vị Tổng Giám Mục Bên Luống Cỏ Vườn Hoang
Sau bao ngã rẽ qua những bờ tre bụi rậm, khuôn viên Giáo xứ Cây Vông hiện ra đơn sơ, bị cô lập giữa đất trời. Kìa là Đức cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận! Vị Tổng Giám mục Phó Sài Gòn, vị nguyên Giám mục Nha Trang uy nghiêm ngày nào, giờ đây đang vận bộ quần áo lao động giản dị, tự tay cúi rạp người nhổ từng bụi cỏ dại trong vườn sắn (cây mì) góc vườn nhà xứ. Nắng miền Trung đổ lửa xuống đôi vai ngài, mồ hôi ướt đẫm vạt áo bạc màu. Giữa không gian giam lỏng ngột ngạt và sự giám sát của thế gian, ngài biến luống cỏ hoang thành một bàn thờ âm thầm, biến lao động khổ cực thành lời kinh dâng hiến. Bóng dáng ngài nhỏ bé giữa khu vườn, nhưng đức tin và niềm hy vọng tỏa ra từ nụ cười của ngài khi chợt nhận ra những người con từ Huế vào, đã sưởi ấm trọn vẹn cõi lòng hai chị năm ấy.
Cuộc Gặp Gỡ Hy Hữu Tại Cây Vông: Sau chặng đường thiên lý đầy lo sợ, hai chị Nữ tu Mến Thánh Giá Huế rốt cuộc cũng vượt qua được, lách qua được những lối nhỏ bên hàng rào tre thưa để bước vào khuôn viên nhà xứ Cây Vông. Lúc ấy, trời miền Trung nắng gắt, giữa mảnh vườn hoang có một người đàn ông dáng người nhỏ nhắn. Nghĩ đây là người làm vườn của nhà xứ, các chị rón rén tiến lại gần, hồi hộp vì sợ sệt, rồi khẽ cất giọng hỏi nhỏ bằng chất giọng Huế đặc trưng: “Dạ… Chào chú. Cho tụi con hỏi Đức Giám mục…”
Người đàn ông đang nhổ cỏ bỗng dừng tay. Ngài ngước lên nhìn hai Nữ tu, ánh mắt lóe lên sự ngạc nhiên rồi chuyển thành một nụ cười vô cùng ấm áp. Nhưng ngài không xưng danh tính ngay, mà hóm hỉnh hỏi ngược lại để thử lòng hai chị bằng giọng Huế thân thương: “Các chị đến gặp ai?”
Các chị vẫn ngơ ngác, nhìn người đàn ông người lấm mồ hôi trước mặt vị Giám mục kính yêu của Giáo phận Nha Trang, mà trước đây là Cha Tổng Đại diện Giáo phận Huế, là Cha Bề trên của Tiểu chủng viện Hoan Thiện, nơi mà các chị Mến Thánh Giá Huế đã từng cộng tác lo cho đời sống thể chất của các cha và các chú…
Với một linh cảm bén nhạy, Lúc này, người đàn ông mỉm cười, khẽ chỉ tay vào phía trong nhà xứ và bảo: “Vào trong á.”
Nghe lời “chú làm vườn” chỉ dẫn, các chị mừng rỡ bước vào trong nhà xứ ngồi đợi, lòng khấp khởi hy vọng sắp được diện kiến Đức cha. Các chị ngồi chờ một lát, vừa hồi hộp vừa đưa mắt dáo dác nhìn quanh.
Chỉ một vài phút sau, từ gian phòng trong, Đức Cha bước ra. Ngài vừa đi vừa chỉnh lại vạt vừa mới thay. Trên khuôn mặt ngài là nụ cười rạng rỡ, bao dung quen thuộc. Lúc này, hai chị mới ngã ngửa người ra kinh ngạc: Vị Giám mục tôn kính vừa bước ra từ phòng trong, chính là “chú làm vườn” lam lũ, nón lá lấm lem bùn đất ngoài vườn lúc nãy!
Nước mắt của sự nghẹn ngào, vừa khóc vừa cười vì sự giản dị và sự bao bọc chở che của Chúa dành cho người Cha của mình giữa cảnh tù đày, quản thúc. “Vào trong á” bằng giọng Huế thật sự quá đỗi thiêng liêng và gần gũi. Quà thăm nuôi các chị dành cho Ngài là một thùng nhỏ bánh mỳ đã cắt lát phơi khô làm từ Huế…
Giữa thời buổi thắt ngặt của năm 1975–1976, ổ bánh mì cắt lát phơi khô cho đỡ mốc, đỡ hư trên chặng đường dài từ Huế vào Nha Trang chính là kết tinh của cả lòng hiếu thảo, sự chắt chiu hơn cả tình ruột thịt của các chị dành cho Đức Cha, ân nhân của mình.
Chiếc Thùng Bánh Mì Khô Và Giọt Nước Mắt Hạnh Phúc
Khi nhận ra “chú làm vườn” lấm lem bụi đất ban nãy chính là Đức cha kính yêu của mình vừa thay tấm áo chỉnh tề bước ra, các Nữ tu Mến Thánh Giá Huế nghẹn ngào vừa khóc vừa cười xúc động, không thốt nên lời. Các chị run run đặt lên bàn một chiếc thùng nhỏ, cẩn thận mang theo suốt chặng đường thiên lý.
Bên trong thùng không có y phục lộng lẫy, cũng chẳng có cao lương mỹ vị, mà chỉ xếp đầy những lát bánh mì đã được các chị tỉ mỉ cắt nhỏ, phơi khô giòn từ quê nhà ở Huế. Những lát bánh mì khô khốc, đơn sơ ấy lại là cả một sự chắt chiu, gom góp từ những khẩu phần ăn đạm bạc của nhà Dòng, được phơi khô cẩn thận để không bị ẩm mốc trên chuyến tàu vào Nam. Đó là tấm lòng, là hơi ấm từ mảnh đất Thần kinh gửi đến người Cha, vị ân nhân của Dòng đang chịu cảnh quản thúc ngặt nghèo.
Đức cha nhìn chiếc thùng nhỏ, rồi nhìn hai chị, những chị đã từng làm việc, cộng tác với Đức Cha (Khi Cha làm Tổng Đại Diện TGP Huế, Bề trên Thuận tại Tiểu chủng viện Huế), ánh mắt ngài rưng rưng vì xúc động. Ngài trân trọng đón nhận món quà như nhận lấy tấm bánh Thánh, vì ngài biết trong mỗi lát bánh khô ấy chứa đựng biết bao lời kinh nguyện âm thầm và cả sự dũng cảm của hai chị Dòng Mến Thánh Giá Huế vượt qua muôn vàn khó khăn để đến đây. Cuộc gặp gỡ chớp nhoáng giữa gian nhà xứ Cây Vông nghèo nàn hôm ấy không có nghi thức long trọng, chỉ có tình cha con thiêng liêng hòa trong dòng nước mắt hạnh phúc và mùi thơm nhẹ nhàng của những lát bánh mì khô, phảng phất mùi gừng, thấm đượm tình nghĩa cha con, ân nhân của Dòng Mến Thánh Giá Huế.
Không lâu sau, có hai nữ tu MTG Huế khác cũng đến thăm, đi từ Sài Gòn ra (Chị Maria L.và chị Isave Sâm – có họ hàng với Ngài). Cuộc đi thăm này cũng vất vả không kém, mang lại cho Đức Cha sự an ủi sâu xa, và chị em MTG Huế được dịp tỏ lòng nghĩa hiếu với Ngài, trong tình thân gia đình và sự Hiệp nhất trong Lời nguyện và tình yêu Thiên Chúa để cầu cho Ngài.
Hôm nay, nhiều chị em MTG Huế trở lại Giáo xứ Cây Vông, không chỉ là tìm lại mảnh ký ức vô giá của thời Đức Cha bị quản thúc tại đây, nhưng là để Hành Hương theo bước chân của Đấng Đáng Kính: Đức Hồng Y Phanxicô Xavie Nguyễn Văn Thuận, Người đã chỉ sống cho Chúa, cho Hội Thánh, các linh hồn, cho Công Lý và Hòa Bình thế giới. Năm nay, cũng là Năm kỷ niệm 50 quyển sách Đường Hy Vọng của Ngài (1976-2026), quyển sách đã xuất phát tại Cây Vông, trên những tờ Lịch cũ, Ngài đã miệt mài viết hằng đêm dưới ngọn đèn dầu tù mù, khe cửa phải dán giấy che kín, vì sợ ánh sáng lé ra ngoài… Những lời cháy bỏng trong Đường Hy Vọng (1001 câu) đã giúp cho biết bao tâm hồn trên con đường nên thánh. Dòng MTG Huế cũng có phần cộng tác tích cực trong việc này: Chị Maria Lê Vinh qua Chị Maria Madeleina Lý (chị em con Dì với Đức Cha) đã viết tay quyển Đường HY Vọng gồm 1001 câu trên giấy Stancil và đem đi quay Roneo để có nhiều tập trao tay cho nhiều người. Lúc đó, ai có tập sách này thì quý lắm!
Hôm nay, Lễ Giỗ lần thứ 24 của Đấng Đáng Kính ĐỨC HỒNG Y (16/9/2002- 16/9/2026). Chúng con Hội dòng Mến Thánh Giá Huế xin thắp nén hương Cầu nguyện, Cảm mến và Tri Ân Đức Hồng Y. Xin Đấng Đáng Kính ĐỨC HỒNG Y PHANXICÔ cũng cầu bầu cho chúng con.
Nt. Maria Nguyễn Thị Tuyệt – HD. MTG Huế
