Ý NGHĨA ĐAU KHỔ theo Đức Cha Lambert de la motte
Tác giả: Nt. Catarina Dương Thị Thu Trang
Hội dòng Mến Thánh Giá Huế
Trong “Thư gửi Đàng Trong khoảng năm 1664”[1], Đức cha Lambert đề cập đến một vấn đề khiến nhiều tín hữu thời bấy giờ băn khoăn: người Kitô hữu phải chịu đối xử tàn tệ, trong khi kẻ dữ lại có lúc được thịnh vượng. Trước nghịch cảnh ấy, người ta dễ thắc mắc về sự công bình và lòng nhân hậu của Thiên Chúa. Nếu Thiên Chúa là Đấng Quan phòng và yêu thương con cái mình, tại sao Người lại để người lành phải buồn sầu, còn kẻ dữ dường như được thắng thế?
Từ câu hỏi ấy, Đức cha Lambert giúp các tín hữu nhìn những nghịch cảnh của đời mình dưới ánh sáng đức tin. Bốn lý do ngài đưa ra không nhằm giải thích hết mầu nhiệm đau khổ, nhưng giúp nhận ra rằng đau khổ, trong chương trình của Thiên Chúa, có thể trở thành con đường dẫn đến sự sống và nên thánh.
1. Sự công bình lạ lùng của Thiên Chúa
Lý do thứ nhất, Đức cha Lambert nêu lên liên quan đến sự công bình của Thiên Chúa. Ở đời này, người lành và kẻ dữ đều chưa hoàn toàn tốt hay hoàn toàn xấu. Người lành vẫn còn những lỗi nhẹ cần được thanh luyện; người xấu cũng có cơ hội để làm những điều tốt. Vì thế, Thiên Chúa có thể để người lành chịu đau khổ, đồng thời cho kẻ dữ hưởng một số điều tốt họ đã làm. Đó là điều Đức cha gọi là một “sự công bình lạ lùng”. Thiên Chúa có thể thưởng phạt ngay trong đời này, nhưng sự phán xét cuối cùng vẫn thuộc về đời sau.
Cách nhìn ấy giúp người Kitô hữu không đánh giá tình yêu và sự công bình của Thiên Chúa chỉ dựa vào những gì xảy ra trước mắt. Thánh Kinh cũng nhiều lần đặt câu hỏi về sự thịnh vượng của kẻ gian ác và hướng cái nhìn con người về sự phán xét của Thiên Chúa (x. Tv 37; Tv 73).
Vì thế, đau khổ của người lành không phải là dấu Thiên Chúa bỏ rơi. Đời này chưa phải là lúc sự công bình của Người được biểu lộ trọn vẹn.
2. Đau khổ – một ân huệ đặc biệt
Lý do thứ hai, Đức cha Lambert còn đi xa hơn. Ngài xem những vất vả người lành phải chịu có thể trở thành “những ân huệ phi thường của Thiên Chúa”, bởi không gì giúp con người xa lìa sự quyến luyến thế gian và chạy đến với Chúa liên lỉ bằng những đau khổ.
Điều đáng giá không nằm ở đau khổ, nhưng ở hoa trái Thiên Chúa có thể làm nảy sinh nơi tâm hồn qua đau khổ. Có khi mọi chỗ dựa quen thuộc bị lung lay, con người dễ nhận ra sự mong manh của mình hơn. Những điều trước đây ta tưởng là quan trọng có thể trở nên thứ yếu, và lòng người được thúc đẩy tìm về với Đấng duy nhất có thể ban cho mình sự sống đích thực.
Tư tưởng ấy cũng gặp nơi thánh Phanxicô Salêsiô. Khi nói về sự kết hợp ý muốn con người với thánh ý Thiên Chúa, ngài đặc biệt nhấn mạnh đến những gian truân, qua đó, người tín hữu có cơ hội phó thác mình cho Thiên Chúa cách sâu xa hơn[2]. Vì thế, người Kitô hữu được mời gọi yêu mến thánh ý Thiên Chúa, ngay cả trong những lúc phải chịu đau khổ.
3. Gian truân thử luyện nhân đức và lòng trung thành
Lý do thứ ba của Đức cha Lambert nhấn mạnh đến việc gian truân là nơi các nhân đức được rèn luyện và lòng trung thành với Thiên Chúa được chứng tỏ. Nếu không có thử thách, nhiều nhân đức cần thiết cho đời sống Kitô hữu sẽ không có cơ hội được thực hành và trưởng thành.
Đức cha nêu trường hợp ông Tôbia: “Vì ngươi đẹp lòng Thiên Chúa, nên ngươi phải chịu thử thách” (Tb 12,13). Thư Do Thái cũng nói: “Chúa sửa dạy kẻ Người yêu” (Dt 12,6).
Điều ấy cũng được thấy rõ nơi câu chuyện ông Gióp. Khi mọi sự bị lấy đi, lòng trung thành của ông vẫn không lay chuyển: “ĐỨC CHÚA đã ban cho, ĐỨC CHÚA lại lấy đi: xin chúc tụng danh ĐỨC CHÚA!” (G 1,21).
Thánh Giá trở thành trường học của lòng trung thành. Qua đó, những yếu đuối được thanh luyện và các nhân đức được lớn lên.
4. Thánh Giá – phương thuốc chữa lành
Lý do thứ tư dẫn chúng ta đến một chiều sâu khác. Đức cha Lambert viết rằng Thiên Chúa biết “bệnh tật của ta và cách chữa trị”. Chi tiết này rất đáng chú ý. Con người thường chỉ nhìn vào nỗi đau đang xảy đến và mong Thiên Chúa lấy nó đi. Nhưng Thiên Chúa nhìn sâu hơn. Người thấy những điều mà chính chúng ta có thể không nhận ra: sự tự ái, tính tự phụ, lòng ham được người khác nhìn nhận, sự quyến luyến tiện nghi, ý muốn riêng hay những chỗ dựa khiến ta xa Người.
Có những mất mát hay thử thách ban đầu khiến chúng ta đau buồn, nhưng khi nhìn lại, chúng có thể giúp chúng ta nhận ra điều gì đang chi phối lòng mình và học cách đặt lại niềm tin nơi Thiên Chúa. Một lời phê bình có thể khiến ta đau, nhưng cũng giúp ta nhìn lại cách mình đón nhận lời góp ý. Một thất bại có thể làm ta buồn, nhưng cũng có thể giúp ta nhận ra những giới hạn của bản thân. Một sự chống đối có thể làm cho ta cực lòng, nhưng cũng có thể mở ra cơ hội để học biết khiêm nhường và phó thác hơn.
Theo ngài, không gì có ích cho phần rỗi bằng những thập giá, cũng không gì dễ gây nguy hiểm cho sự thánh thiện bằng sự thịnh vượng.
Tư tưởng này có thể được soi sáng bằng linh đạo của thánh Phanxicô Salêsiô, khi ngài mời gọi người tín hữu kết hợp ý muốn mình với thánh ý Thiên Chúa trong mọi hoàn cảnh, nhất là những lúc gian truân[3].
Cũng từ đó ta hiểu rõ hơn câu kết của Đức cha Lambert: “sống một cách phù hợp với Vị Thủ lãnh Đội-Mão-Gai, để Thiên Chúa hoàn toàn thống trị trong ta.”
Kết: Bốn lý do, một hướng nhìn.
Bốn lý do Đức cha Lambert đưa ra giúp người tín hữu nhìn đau khổ dưới ánh sáng đức tin: đau khổ không phải là dấu Thiên Chúa bỏ rơi; nhưng có thể trở thành ân huệ, nơi nhân đức được tôi luyện và tâm hồn được chữa lành.
Tất cả mọi sự đều quy về Đức Giêsu Kitô Chịu-Đóng-Đinh. Nhìn lên Người, người tín hữu học biết đón nhận Thánh Giá với lòng tin tưởng và phó thác, để Thiên Chúa hoàn toàn làm chủ đời mình.
[1] A. Launay, Cochinchine, I, tr.55- 57; Les Relations, tr.131- 134); Nhóm Nghiên cứu Linh đạo Mến Thánh Giá, Tiểu sử Bút tích (Di cảo) của Đức Cha Pierre Lambert de la Motte…, LHNB, 2017, tr. 143- 147.
[2] Thánh Phanxicô Salê, Traité de l’amour de Dieu, livre IX, ch. II–III.
[3] Nt.
