“Trên đời này không có gì làm sáng danh Thiên Chúa hơn việc thành lập Hội Tông Đồ và Hội Những Người Mến Thánh Giá.”
Lời xác tín này của Đức cha Pierre Lambert de La Motte không chỉ là một cảm xúc thiêng liêng nhất thời, nhưng là kết tinh của cả một hành trình dài hơn bốn mươi năm lắng nghe, phân định và vâng phục Thánh ý Thiên Chúa. Lịch sử hình thành các tổ chức Mến Thánh Giá, vì thế, không đơn thuần là một chuỗi biến cố lịch sử, nhưng trước hết là một mầu nhiệm ân sủng, trong đó Thiên Chúa kiên nhẫn gieo, nuôi dưỡng và làm lớn lên một Linh đạo mang dấu ấn Thánh Giá giữa lòng Giáo hội Việt Nam. Một hạt giống được gieo trong thinh lặng. Ơn gọi Mến Thánh Giá không khởi đi từ một kế hoạch mục vụ, càng không phải từ nhu cầu tổ chức. Nó bắt đầu rất khiêm tốn và âm thầm, trong trái tim của một cậu bé chín tuổi tại nước Pháp. Lambert khi ấy đã thao thức tìm kiếm một con đường tu trì để dâng hiến trọn vẹn cho Thiên Chúa, nhưng lại “chẳng thấy trên trần gian” một hình thức sống nào đáp ứng trọn vẹn khát vọng nội tâm của mình. Chính trong sự bất lực ấy, Thiên Chúa đã mặc khải cho cậu một trực giác lạ lùng: Những Người Mến Thánh Giá.
Điều đáng suy gẫm là: Thiên Chúa không cho Lambert gặp ngay tổ chức mà cậu ao ước. Trái lại, Ngài để hạt giống ấy được gìn giữ suốt ba mươi năm, đi qua những thăng trầm của đời sống gia đình, công danh, trách nhiệm xã hội và cuối cùng là sứ vụ Giám mục truyền giáo. Phải chăng, linh đạo Mến Thánh Giá ngay từ đầu đã mang nơi mình dấu ấn của chờ đợi, từ bỏ và vâng phục – những yếu tố không thể thiếu của Thánh Giá Đức Kitô?
Khi đặt chân đến Á Châu, đặc biệt tại Xiêm La, Đức cha Lambert đã tận mắt chứng kiến những giới hạn, thậm chí những lệch lạc trong đời sống của một số thừa sai và trong chính công cuộc truyền giáo. Trước thực trạng ấy, ngài không chọn giải pháp phê phán hay cải tổ cơ cấu đơn thuần, nhưng quay trở về cội nguồn Tin Mừng: cuộc đời đau khổ và tự hiến của Chúa Giêsu Kitô. Từ đây, trực giác thời thơ ấu được khai mở cách rõ nét: Thánh Giá không chỉ là đối tượng tôn kính, nhưng là con đường sống, là linh đạo quy tụ và sai đi. Hội Mến Thánh Giá và Hội Tông Đồ ra đời trong xác tín rằng: chỉ khi người loan báo Tin Mừng trở nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô Chịu Đóng Đinh, thì công cuộc truyền giáo mới sinh hoa kết trái được.
Điểm độc đáo nơi tư tưởng của Đức cha Lambert là tính phổ quát: Mến Thánh Giá không dành riêng cho một bậc sống. Giám mục, linh mục, tu sĩ, giáo dân; nam hay nữ; trí thức hay bình dân tất cả đều được mời gọi trở nên Những Người Mến Thánh Giá, mỗi người trong hoàn cảnh và sứ mạng riêng của mình. Hội Tông Đồ chỉ là hạt nhân, còn Hội Mến Thánh Giá mới là mảnh đất rộng lớn nơi Thánh Giá được sống giữa đời thường.Việt Nam, mảnh đất Chúa chọn để Thánh Giá trổ sinh. Cao điểm của lịch sử hình thành Mến Thánh Giá chính là biến cố năm 1670 tại Đàng Ngoài, khi Đức cha Lambert chính thức khai sinh Tu hội Nữ Mến Thánh Giá. Không phải ngẫu nhiên mà Dòng tu nữ đầu tiên của Giáo hội Việt Nam lại được sinh ra trong bối cảnh non trẻ, bách hại và nghèo nàn. Chính nơi đó, Thánh Giá được hiểu không phải bằng lý thuyết, nhưng bằng kinh nghiệm sống.
Qua các bản văn thiêng liêng Bức Luân Thư, Luật Tiên Khởi và Bức Tâm Thư Đức cha Lambert đã trao cho các chị em một gia sản vô giá: ơn gọi tiếp nối cuộc đời đau khổ và sứ mạng cứu độ của Chúa Giêsu. Những cụm từ then chốt như “hiểu biết và yêu mến”, “suy niệm và noi theo”, “chết đi cho chính mình để sống cho Chúa” không chỉ là khẩu hiệu, nhưng là linh đạo định hình căn tính Mến Thánh Giá suốt hơn ba thế kỷ.
Hai chị Anê và Paula, trong âm thầm và kín đáo, đã trở thành những viên đá góc tường cho một công trình mà chính họ cũng không thể hình dung được. Từ một lễ khấn đơn sơ trong đêm tối, Dòng Mến Thánh Giá đã lớn lên, lan rộng và đứng vững giữa hơn 200 năm bách hại, như một minh chứng sống động rằng: quyền năng của Thiên Chúa được biểu lộ trọn vẹn trong yếu đuối.
Việc Tòa Thánh phê chuẩn các tổ chức Mến Thánh Giá năm 1679 dưới hình thức Huynh đệ đoàn cho thấy một thực tế khiêm tốn, nhưng cũng mở ra một chân lý sâu xa: linh đạo đi trước cơ cấu. Dù hình thức pháp lý thay đổi, dù có những giai đoạn mai một hay gián đoạn, tinh thần Mến Thánh Giá vẫn âm thầm chảy trong lòng Giáo hội Việt Nam.Việc tái lập Hội Tín Hữu Mến Thánh Giá từ năm 1987 đến nay không chỉ là sự phục hồi một tổ chức, nhưng là sự đánh thức một căn tính. Gần 20.000 hội viên hôm nay chính là câu trả lời sống động cho lời tiên báo của Đức cha Lambert: Hội Những Người Mến Thánh Giá sẽ rất đông, thuộc mọi bậc sống và mọi quốc gia.
Lời mời gọi cho hôm nay chúng ta hãy nhìn về lịch sử hình thành Dòng Mến Thánh Giá không nhằm khơi dậy niềm tự hào quá khứ, nhưng để đặt ra một câu hỏi cho hiện tại: chúng ta hôm nay đang sống Thánh Giá như thế nào? Mến Thánh Giá không dừng lại ở việc tôn kính, nhưng là để cho Chúa Giêsu tiếp tục sống, chịu đau khổ và yêu thương nơi chính cuộc đời chúng ta. Lịch sử ấy nhắc nhở rằng: ơn gọi Mến Thánh Giá luôn được sinh ra từ cầu nguyện, được nuôi dưỡng trong thử thách, và được chứng thực bằng sự trung thành. Khi mỗi người Mến Thánh Giá biết làm rỗng mình để Chúa Giêsu sống trong mình (x. Gl 2,20), thì lịch sử không khép lại, nhưng tiếp tục được viết nên bằng chính đời sống hôm nay.
– Hạt Cát –
