(Cv 2:36-41; Ga 20:11-18)
Trong bài đọc 1, chúng ta thấy thái độ sám hối của những người Do Thái trước lời giảng của Phêrô về Chúa Giêsu: “Toàn thể nhà Israel phải biết chắc điều này: Đức Giêsu mà anh em đã treo trên thập giá, Thiên Chúa đã đặt Người làm Đức Chúa và làm Đấng Kitô” (Cv 2:36). Chúng ta thấy, Phêrô khẳng định họ là những người đã treo Chúa Giêsu lên thập giá. Điều này cũng đúng cho mỗi người chúng ta vì những ai phạm tội là ‘góp phần’ vào việc đóng đinh Chúa Giêsu. Chúng ta cũng phải có thái độ sám hối như những người Do Thái: “Anh em hãy sám hối, và mỗi người hãy chịu phép rửa nhân danh Đức Giêsu Kitô, để được ơn tha tội; và anh em sẽ nhận được ân huệ là Thánh Thần. Thật vậy, đó là điều Thiên Chúa đã hứa cho anh em, cũng như cho con cháu anh em và tất cả những người ở xa, tất cả những người mà Chúa là Thiên Chúa chúng ta sẽ kêu gọi.” (Cv 2:38-39). Những lời mời gọi này của Phêrô đã làm cho nhiều người bỏ lối sống cũ để tin vào Thiên Chúa hầu hưởng lời hứa của sự sống muôn đời Ngài ban qua Đức Giêsu Kitô. Chúng ta có đáp lại lời mời gọi này để bắt đầu một đời sống mới trong Đức Kitô không?
Cả hai sự kiện hiện ra của thiên thần ở mộ (x. Ga 20:12) và sứ mệnh loan báo sự phục sinh cho các môn đệ (x. Ga 20:17) đều thuộc truyền thống về ngôi mộ trống. Trong Tin Mừng Thánh Mátthêu (28:9-10) Đức Kitô phục sinh hiện ra với những người phụ nữ trong khi họ rời khỏi mộ và lặp lại cho họ sứ điệp mà các thiên thần đã nói với họ. Trong trình thuật đó, những người phụ nữ quỳ xuống trước Chúa Giêsu và giữ chân Ngài trong cử chỉ tôn thờ (Mt 20:9). Nhưng trong Tin Mừng Thánh Gioan, Chúa Giêsu nghiêm cấm Maria thực hiện cử chỉ như thế, ngày cả việc chạm đến Ngài bởi vì việc Ngài trở về với Chúa Cha chưa được hoàn thành (Ga 20:17). Cũng trong câu khẳng định này của Chúa Giêsu mà các môn đệ được gọi là “anh em của Chúa Giêsu.” Đây chính là lối diễn tả được sử dụng trong Mt 28:10. Thánh Gioan đã chỉnh sửa câu chuyện mà trong đó Đức Kitô phục sinh hiện ra cho một mình Maria Mácđala hoặc cho một nhóm các phụ nữ. Thánh sử đã viết lại câu chuyện để sứ điệp phục sinh trở nên rõ ràng là Chúa Giêsu trở lại không phải cho các môn đệ như được thuật lại trong các câu chuyện về hiện ra. Việc Chúa Giêsu trở lại (x. Ga 14:18-19; 16:22) là sự tôn vinh của Ngài bên cạnh Chúa Cha. Chi tiết này nhắc nhở chúng ta rằng: vinh quang của chúng ta không phải là sự giàu có, thành công và được người khác tôn vinh trên trần thế này, nhưng là có một chỗ trong con tim, trong nhà của Thiên Chúa mà Chúa Giêsu đi để chuẩn bị cho chúng ta.
Bài Tin Mừng hôm nay thuật lại cho chúng ta một cảnh nhưng gồm hai lần xuất hiện của thiên thần và Chúa Giêsu cho Maria Mácđala. Trình thuật này cũng tạo nên tiền đề để giúp chúng ta hiểu lý do tại sao Chúa Giêsu không cho phép Maria giữ lấy Ngài vì niềm tin vào mầu nhiệm phục sinh không chỉ hệ tại việc sống lại của thân xác, nhưng còn hệ tại cái chết, phục sinh, tôn vinh và trở lại của Ngài. Qua chi tiết này, Thánh Gioan muốn nhấn mạnh rằng thân thể của Chúa Giêsu không bị lấy đi như Maria nói với thiên thần: “Khi ấy, bà Maria Mácđala đứng ở ngoài, gần bên mộ, mà khóc. Bà vừa khóc vừa cúi xuống nhìn vào trong mộ, thì thấy hai thiên thần mặc áo trắng ngồi ở nơi đã đặt thi hài của Đức Giêsu, một vị ở phía đầu, một vị ở phía chân. Thiên thần hỏi bà: ‘Này bà, sao bà khóc?’ Bà thưa: ‘Người ta đã lấy mất Chúa tôi rồi, và tôi không biết họ để Người ở đâu!’” (Ga 20:11-13). Chi tiết chúng ta lưu ý ở đây là việc Maria chỉ “đứng ngoài” mộ mà khóc chứ không “vào trong” như Phêrô và người môn đệ được Chúa Giêsu yêu mến. Vì chỉ “đứng ngoài, quan sát và khóc” nên bà không biết được điều gì thật sự đã xảy ra như người môn đệ được Chúa Giêsu yêu mến đã vào trong mộ, đã nhìn thấy và đã tin. Đức tin cần đến sự dấn thân và đi vào trong các mầu nhiệm của Thiên Chúa để chính mình cảm nghiệm được điều gì thật sự đã xảy ra. Nếu chỉ như những người bàng quan đứng bên ngoài để nhìn vào thì chúng ta không thể nào hiểu điều gì đã, đang và sẽ xảy ra. Trong cuộc sống thường ngày cũng thế, chúng ta chỉ có được một con tim tràn đầy yêu thương và cảm thông cho người khác khi “bước vào trong” những gì người đó trải qua. Nếu chỉ đứng bên ngoài mà than khóc thì chúng ta cũng không làm thay đổi được gì ngoài việc làm cho mọi sự trở nên buồn bã hơn trong khi chúng ta có thể làm cho nó trở nên tươi đẹp hơn khi mình biết bước vào trong, nhìn thấy, tin và yêu.
Đứng trước nỗi đau buồn của Maria Mácđala, Chúa Giêsu đã hiện ra với bà. Ngài đứng phía sau bà mà bà không biết. Cuộc đối thoại giữa Chúa Giêsu với Maria là một hành trình khám phá, học hỏi và được sai đi của người môn đệ. Chúng ta cùng nhau viết lại cuộc đối thoại này để nhìn thấy rõ hơn ý nghĩa của mầu nhiệm phục sinh.
Đức Giêsu: “Này bà, sao bà khóc? Bà tìm ai?”
Maria Mácđala: [Tưởng Chúa Giêsu là người làm vườn] “Thưa ông, nếu ông đã đem Người đi, thì xin nói cho tôi biết ông để Người ở đâu, tôi sẽ đem Người về.”
Đức Giêsu: [gọi bà] “Maria!”
Maria Mácđala: [quay về phía Chúa Giêsu] “Rápbuni!” (nghĩa là ‘Lạy Thầy’).
Đức Giêsu: “Thôi, đừng giữ Thầy lại, vì Thầy chưa lên cùng Chúa Cha. Nhưng hãy đi gặp anh em Thầy và bảo họ: ‘Thầy lên cùng Cha của Thầy, cũng là Cha của anh em, lên cùng Thiên Chúa của Thầy, cũng là Thiên Chúa của anh em’.”
Chi tiết đầu tiên đáng để chúng ta suy gẫm trong cuộc đối thoại là câu hỏi của Chúa Giêsu: “Bà tìm ai?” Câu hỏi này gợi lại cho chúng ta câu hỏi Chúa Giêsu đặt ra cho hai môn đệ đầu tiên đi theo Ngài: “Các anh tìm gì?” (Ga 1:38). Và các ông nói là họ đi tìm nơi Chúa Giêsu ở. Ở đây, câu hỏi không còn là một cái gì, nhưng là một ai đó và Maria trả lời là bà đang tìm ‘xác’ của Chúa Giêsu [chứ không tìm chính Chúa Giêsu]. Nhìn tứ khía cạnh này, Maria vẫn đang đi tìm một cái gì [xác chết] chứ không tìm Đấng là sự sống. Điều này mời gọi chúng ta nhìn vào trong con tim mình và tự hỏi: Tôi đang tìm kiếm gì trong cuộc sống? Ngày cả khi đến với Chúa, tôi có tìm kiếm Chúa không hay tôi chỉ đi tìm một cái gì đó mà tôi muốn Chúa phải cung cấp cho tôi? Khi biết Maria chỉ tìm một xác chết bất động “không biết gọi tên, không biết tạo mối tương quan,’ Chúa Giêsu liền gọi tên bà. Gọi tên là yếu tố đầu tiên để tạo mối tương quan. Qua việc gọi tên, Chúa Giêsu cho biết “Ngài biết chiên của Ngài.” Ngài gọi tên bà như Người Thầy gọi tên người môn đệ. Và việc Maria đáp lại cho biết “chiên của Chúa Giêsu thì nghe tiếng Ngài và theo Ngài.” Trong câu nói của Chúa Giêsu với Maria (câu 17), Thánh Gioan muốn khẳng định rằng: cái chết, sự phục sinh, việc được tôn vinh bên Chúa Cha và trở lại trong vinh quang là một phần của cùng một sự kiện (x. Ga 12:32-33). Chúng ta không nên nghĩ rằng sự phục sinh của Chúa Giêsu chỉ là sự kiện Ngài trở lại cuộc sống trần thế này và sau này sẽ trở về với Chúa Cha. Đúng hơn, qua sự kiện phục sinh, Chúa Giêsu bước qua một thực tại hoàn toàn khác biệt. Chúa Giêsu đã nói về điều này khi Ngài trả lời câu hỏi của các môn đệ về việc làm thế nào Ngài chỉ tỏ mình ra cho các môn đệ và không cho thế gian (x. Ga 14:22-23), thực tại đó chính là tình yêu và sự hiện diện của Chúa Cha và Chúa Con với các môn đệ. Chính sự hiện diện đầy yêu thương này đã biến các môn đệ trở thành “con cái Thiên Chúa” (x. Ga 1:12). Đây là sự hoàn thành điều đã được báo trước trong phần mở của Tin Mừng Thánh Gioan. Nói tóm lại, qua mầu nhiệm vượt qua, Chúa Giêsu đã biến chúng ta thành con cái Thiên Chúa. Chúng ta đang sống ân huệ này như thế nào?
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB
