(2 Sm 7,4-5a.12-14a.16; Rm 4:13.16-18.22; Mt 1:16.18-21.24a)
Hôm nay chúng ta cùng với Giáo Hội Mừng Kính trọng thể Lễ Thánh Giuse, Bạn Trăm Năm Đức Maria. Thánh Giuse có thể sinh ra ở Bethlehem và qua đời ở Nadarét. Những thông tin của chúng ta về Thánh Giuse được tìm thấy trong hai chương đầu của Thánh Mátthêu. Các Tin Mừng khác dường như im lặng về thánh nhân. Thánh nhân được xem là một con người của sự thinh lặng. Nhưng đây không phải là sự thinh lặng hoàn toàn thụ động, nhưng là sự thinh lặng chủ động tìm kiếm và thi hành thánh ý Thiên Chúa. Đây chính là điều đầu tiên chúng ta có thể học ở thánh nhân: Thinh lặng để lắng nghe Chúa, để lắng nghe nhau là chìa khoá cần thiết cho mọi tương quan. Chúng ta cùng nhau để lời Chúa hướng dẫn chúng ta trong việc tìm kiếm và thi hành thánh ý Ngài như Thánh Giuse.
Trong bài đọc 1, chúng ta nghe lời của Đức Chúa hứa với Đavít qua miệng của Ngôn Sứ Nathan. Đức Chúa đã hứa làm cho dòng dõi và vương quyền của Đavít được thiết lập cho đến muôn đời: “Khi ngày đời của ngươi đã mãn và ngươi đã nằm xuống với cha ông, Ta sẽ cho dòng dõi ngươi đứng lên kế vị ngươi -một người do chính ngươi sinh ra-, và Ta sẽ làm cho vương quyền của nó được vững bền. Chính nó sẽ xây một nhà để tôn kính danh Ta, và Ta sẽ làm cho ngai vàng của nó vững bền mãi mãi” (2 Sm 7:12-13). Đối với người Do Thái, không có lời hứa nào đẹp cho bằng lới hứa về dòng dõi và vương quyền được trường tồn. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất trong lời hứa này là việc Đức Chúa đón nhận dòng dõi của Đavít làm ‘con’ của Ngài: “Đối với nó, Ta sẽ là cha, đối với Ta, nó sẽ là con” (2 Sm 7:14a). Những lời này ám chỉ đến hình ảnh của Chúa Giêsu được trình bày trong bài Tin Mừng hôm nay, người thuộc dòng dõi Đavít, điều mà Thánh Giuse mang lại cho Ngài. Như vậy, điều đầu tiên chúng ta học được ở Thánh Giuse là ngài trao cho Chúa Giêsu tất cả những gì mình có, đó là vương triều của dòng dõi Đavít. Về phần mình, chúng ta có sẵn sàng trao vào tay Chúa tất cả vinh quang và danh dự của mình không hay chúng ta cố gắng giữ lấy cho riêng mình.
Thánh Phaolô, trong bài đọc 2, trình bày cho chúng ta mẫu gương đức tin của Ápraham. Đức tin này đã làm cho ông “được thế gian làm gia nghiệp” (Rm 4:13) và “được thừa hưởng lời Thiên Chúa hứa” (Rm 4:16). Nhưng lời hứa của Thiên Chúa không chỉ dành riêng cho ông, mà cho tất cả những ai có lòng tin như ông: “Bởi vậy, vì tin mà người ta được thừa hưởng lời Thiên Chúa hứa; như thế lời hứa là ân huệ Thiên Chúa ban không, và có giá trị cho toàn thể dòng dõi ông Ápraham, nghĩa là không phải chỉ cho những ai giữ Lề Luật, mà còn cho những ai có lòng tin như ông” (Rm 4:16). Những lời này ám chỉ rằng Thánh Giuse cũng có lòng tin như Ápraham, lòng tin đã làm cho thánh nhân hoàn toàn bước theo đường lối của Thiên Chúa.
Bài Tin Mừng hôm nay bắt đầu với một câu trích trong gia phả của Chúa Giêsu: “Ông Giacóp sinh ông Giuse, chồng của bà Maria, bà là mẹ Đức Giêsu cũng gọi là Đấng Kitô” (Mt 1:16). Những lời này liên kết Chúa Giêsu với vương quyền của vua Đavít. Bên cạnh đó, những lời này cũng đặt nền tảng Kinh Thánh cho thánh lễ hôm nay, đó là việc Thánh Giuse là ‘chồng [bạn trăm năm] của bà Maria.’ Thánh Giuse là người chồng như thế nào được trình bày trong những lời sau đây: “Sau đây là gốc tích Đức Giêsu Kitô: bà Maria, mẹ Người, đã thành hôn với ông Giuse. Nhưng trước khi hai ông bà về chung sống, bà đã có thai do quyền năng Chúa Thánh Thần. Ông Giuse, chồng bà, là người công chính và không muốn tố giác bà, nên mới định tâm bỏ bà cách kín đáo” (Mt 1:18-19). Những lời này cho chúng ta thấy Thánh Giuse luôn nghĩ đến lợi ích của người khác hơn chính mình. Thánh nhân là một người rất khôn ngoan, luôn cân nhắc thật kỹ mọi vấn đề trước khi quyết định. Ngài sống ‘công chính hơn các luật sĩ và người Pharisêu’ vì thánh nhân không chỉ giữ đúng luật nhưng sống ‘tinh thần’ của luật, đó là tình yêu. Nếu thánh nhân theo luật thì Mẹ Maria đã bị ném đá. Tình yêu chân thật đã làm cho thánh Giuse chọn giải pháp tốt nhất để bảo vệ Mẹ Maria và Chúa Giêsu dù chính bản thân mình phải chịu thiệt thòi. Trong cuộc sống, khi chúng ta tìm hạnh phúc và ích lợi cho riêng mình, vô tình hay cố ý chúng ta sẽ chà đạp trên hạnh phúc và lợi ích của người khác. Tình yêu chân thật xuất phát từ Thiên Chúa dạy chúng ta tìm hạnh phúc và lợi ích của người khác hơn của chính mình.
Trình thuật Tin Mừng hôm nay có sự khác biệt giữa Thánh Mátthêu và Luca. Thánh Giuse là hình ảnh trung tâm và chủ động trong Tin Mừng Thánh Mátthêu. Thánh nhân là người nhận được sự mặc khải của Thiên Chúa qua một giấc mơ: “Ông đang toan tính như vậy, thì kìa sứ thần Chúa hiện đến báo mộng cho ông rằng: ‘Này ông Giuse, con cháu Đavít, đừng ngại đón bà Maria vợ ông về, vì người con bà cưu mang là do quyền năng Chúa Thánh Thần. Bà sẽ sinh con trai và ông phải đặt tên cho con trẻ là Giêsu, vì chính Người sẽ cứu dân Người khỏi tội lỗi của họ’” (Mt 1:20-21). Thánh Mátthêu không nói đến Nadarét như là chỗ ở trước khi Chúa Giêsu sinh ra. Chi tiết này giống với Tin Mừng Thánh Luca về sự ra đời và thời thơ ấu của Chúa Giêsu ở Nadarét. Trong những lời trên, Thánh Giuse được ‘truyền tin’ cho biết việc sinh ra của Chúa Giêsu và ngài sẽ phải làm gì. Chi tiết đáng lưu ý là việc đặt tên cho Chúa Giêsu. Trong mọi nền văn hoá, nhất là ‘văn hoá của Kinh Thánh,’ đặt tên là khẳng định sự sở hữu. Nói cách khác, khi đặt tên cho ai hoặc vật gì thì vật đó hoặc người đó thuộc về mình. Qua việc đặt tên cho Chúa Giêsu theo lời Thiên Thần truyền, Thánh Giuse khẳng định Chúa Giêsu thuộc về Ngài, thuộc về dòng dõi Đavít. Nhưng nếu nhìn từ khía cạnh khác, qua việc đặt tên, Thánh Giuse khẳng định ngài thuộc về Chúa Giêsu.
Điểm cuối cùng chúng ta có thể học nơi Thánh Giuse là sự mau mắn thi hành thánh ý Thiên Chúa: “Khi tỉnh giấc, ông Giuse làm như sứ thần Chúa dạy” (Mt 1:24a). Trước mạc khải của Thiên Chúa, con người được mời gọi đáp trả với trọn con người của mình. Chúa cũng mạc khải chính mình cho chúng ta mỗi ngày qua những người chúng ta gặp gỡ, qua những biến cố trong cuộc sống. Chúng ta có mau mắn làm theo những điều Thiên Chúa mời gọi chúng ta không?
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB
