(St 37:3-4.12-13a.17b-28; Mt 21:33-43.45-46)
Lời Chúa ngày hôm nay kể về hai câu chuyện của hai người con. Hai hình ảnh hoàn toàn khác nhau: một người là một trong số 12 người con, trong khi người kia là con một. Nhưng cả hai có điểm tương đồng như sau: cả hai người gặp đau khổ vì người khác tạo ra cho mình. Chúng ta thấy ở đây kỳ công Chúa đã thực hiện trong cả hai trường hợp. Hay nói đúng hơn, qua hai câu chuyện, chúng ta nhận ra tình yêu của Thiên Chúa tuyệt hảo như thế nào. Đây là sứ điệp mà Chúa Giêsu muốn nói với chúng ta khi chúng ta phải mang thập giá người khác tạo ra cho mình: Thiên Chúa sẽ biến nước mắt của chúng ta thành niềm vui.
Câu chuyện về Giuse trong bài đọc 1 tiếp tục nói về sự đổ vỡ của tương quan trong gia đình nhân loại. Những tuần trước chúng ta đã chia sẻ với nhau về đổ vỡ trong tương quan vợ chồng của hôn nhân đầu tiên của nhân loại giữa Adam và Eva, về đổ vỡ trong tương quan huynh đệ giữa hai anh em đầu tiên là Cain và Abel. Và hôm nay, chúng ta chứng kiến sự đổ vỡ ngay trong gia đình mà từ đó 12 chi tộc của dân thánh Israel sẽ được sinh ra. Nhìn lại những đổ vỡ này, chúng ta nhận ra rằng: nguồn gốc của đổ vỡ là do ghen tỵ, là do việc không chấp nhận giới hạn của mình nên không muốn người khác hơn mình.
Từ thực tế cuộc sống, chúng ta phải chân nhận rằng khi người khác được quan tâm và yêu thương hơn mình, chúng ta thường có cảm giác khó chịu và nhiều khi chúng ta trở nên tự ti, ghen tỵ và khép kín. Đôi khi chúng ta tỏ ra thái độ không mấy thiện cảm với người kia. Các anh của Giuse thấy cha yêu và quan tâm cậu hơn họ, nên họ “sinh lòng ghét cậu và không thể nói năng tử tế với cậu” (St 37:4). Được yêu nhiều và quan tâm hơn không phải là lỗi của Giuse. Lỗi của Giacóp chăng? Những người anh của Giuse có thể nghĩ rằng Giacóp đã không đối xử công bằng với họ. Ông không thương mọi người như nhau và đó là lý do làm cho họ ghen tỵ và là nguyên nhân dẫn họ đến việc đối xử “tàn nhẫn” với Giuse. Tuy nhiên, chúng ta cần lưu ý rằng, trong Kinh Thánh, chúng ta thường thấy người con út hoặc trẻ hơn đều được yêu thương và quan tâm hơn (như Abel, Giuse, David, v.v.). Điều này có nghĩa là gì? Điều này có nghĩa là, hình ảnh người con trẻ đại diện cho sự thiếu trưởng thành nên cần được chăm sóc và quan tâm. Còn những người đã trưởng thành thì không cần đến điều này vì họ đã biết yêu và cảm nhận được mình được yêu. Chúng ta rút ra được điều gì trong chi tiết này? Những người luôn đi tìm sự quan tâm, yêu thương và chú ý của người khác, có thể nói, là những người chưa trưởng thành vì họ chưa biết yêu và chưa cảm nghiệm là họ được yêu. Người trưởng thành là người không ghen tỵ với người khác và cảm thấy hãnh diện và hạnh phúc khi người khác được yêu và quan tâm hơn mình, vì điều đó cho biết mình đã trưởng thành và biết thế nào là yêu và được yêu.
Điều chúng ta thường thấy trong lịch sử con người là trong sự dữ luôn có sự hiện diện của sự thiện, trong những mưu toan phá huỷ cũng có kế hoạch xây dựng. Chúng ta thấy trong câu chuyện của Giuse có sự hiện hữu của “cha của kẻ nói dối”: các người anh mưu toan giết Giuse và nói dối với Giacóp là cậu bị thú dữ ăn thịt (x. St. 37:20). Chúng ta thấy sự quan phòng đầy yêu thương của Thiên Chúa trong bài đọc 1 hôm nay qua hình ảnh Rưuvên và sau đó là của Giuđa. Chính những “toan tính tốt lành” của họ mà Thiên Chúa đã thực hiện công trình vĩ đại của Ngài là cứu dân Israel khỏi cảnh túng thiếu lương thực trong khi hạn hán. Trong những đắng cay của cuộc đời luôn có sự an ủi dịu ngọt của Thiên Chúa.
Chúng ta thấy phản ứng của Giuse trong câu chuyện thật khác thường: Cậu không chống lại, không nói lời nào. Cậu hoàn toàn thinh lặng. Hình ảnh của Thánh Giuse trong Tân Ước được phản chiếu ở cậu: anh chàng chiêm bao. Điều này chúng ta cũng thấy rõ ràng trong hình ảnh của Thánh Giuse: Chúa luôn báo cho Ngài mọi sự Ngài cần thực hiện qua chiêm bao. Câu chuyện Giuse bị bán sang Aicập sẽ được tái diễn trong Tân Ước với hình ảnh Thánh Giuse đem Chúa Giêsu và Mẹ Maria trốn sang Aicập để lời Ngôn sứ Isaiah được ứng nghiệm. Tuy nhiên, điều chúng ta lưu ý ở đây là thái độ thinh lặng của Giuse trước những sự dữ mà những người anh của cậu làm cho cậu. Hình ảnh thinh lặng này của Giuse được phản chiếu trong hình ảnh của người con trong bài Tin Mừng hôm nay. Không một lời hay một hành động chống cự nào của người con được ghi chép lại. Người con hoàn toàn thinh lặng. Thái độ thinh lặng này nhắc nhở chúng ta hãy bình tĩnh và thinh lặng khi đối diện với thập giá người khác tạo ra cho chúng ta. Nói cách khác, người không biết thinh lặng sẽ không hiểu được ý nghĩa đằng sau những thập giá chúng ta phải vác trong cuộc sống hằng ngày.
Bài Tin Mừng thuật lại hình ảnh người con trai duy nhất của ông chủ vườn nho bị loại trừ. Tuy nhiên, ý chính của trình thuật Tin Mừng là hình ảnh của ông chủ vườn nho và các tá điền. Thánh Mátthêu đã mở rộng dụ ngôn này để làm rõ ý chính của dụ ngôn. Thánh sử sử dụng hình ảnh vườn nho để làm vọng lại trong thính giả hình ảnh vườn nho trong Isaia 5:2, nơi trình bày vườn nho là biểu tượng của Israel. Dụ ngôn của Chúa Giêsu hàm chứa những hình ảnh mang tính biểu tượng. Chúng ta thấy, người chủ vườn nho là một ông chủ vắng mặt: “Có chủ nhà kia trồng được một vườn nho; chung quanh vườn, ông rào giậu; trong vườn, ông khoét bồn đạp nho, và xây một tháp canh. Ông cho tá điền canh tác, rồi trẩy đi xa” (Mt 21:33).
Chúng ta có thể nói rằng dụ ngôn này nói về tình yêu và sự kiên nhẫn của Thiên Chúa và sự vô ơn của con người [tá điền]. Chúng ta thấy Thiên Chúa, qua hình ảnh người chủ vườn nho, đã chuẩn bị đầy đủ mọi sự cho chúng ta. Ngài đặt chúng ta coi sóc những thứ thuộc về Ngài và làm sinh lợi cho Ngài để khi Ngài đến thu lượm hoa lợi thuộc về Ngài thì chúng ta sẵn sàng. Nhưng vì chúng ta không luôn sẵn sàng trao những hoa lợi thuộc về Ngài, Ngài kiên nhẫn sai người này, người khác, nhất là Con Một của Ngài đến với chúng ta và chúng ta vẫn không nghe theo, vì lòng chúng ta đã ra chai đá: “Gần đến mùa hái nho, ông sai đầy tớ đến gặp các tá điền để thu hoa lợi. Bọn tá điền bắt các đầy tớ ông: chúng đánh người này, giết người kia, ném đá người nọ. Ông lại sai một số đầy tớ khác đông hơn trước; nhưng bọn tá điền cũng xử với họ y như vậy. Sau cùng, ông sai con trai mình đến gặp chúng, vì nghĩ rằng: ‘Chúng sẽ nể con ta.’ Nhưng bọn tá điền vừa thấy người con, thì bảo nhau: ‘Đứa thừa tự đây rồi! Nào ta giết quách nó đi, và đoạt lấy gia tài nó!’ Thế là chúng bắt lấy cậu, tống ra khỏi vườn nho và giết đi” (Mt 21:34-39). Điều làm cho các tá điền không chịu giao nộp hoa màu là vì lòng tham. Họ muốn chiếm lấy những gì không thuộc về họ. Điều này khuyến cáo chúng ta về khuynh hướng muốn sở hữu những gì không thuộc về mình. Nhiều lần, chúng ta chiếm hữu cho chính mình những vinh quang thuộc về Thiên Chúa và người khác. Hãy sống là mình….hãy thoả mãn với những gì mình có. Người mong chờ ít sẽ luôn cảm thấy hạnh phúc với những gì nhỏ bé Chúa ban cho mình mỗi ngày. Người tham lam sẽ không bao giờ cảm thấy thỏa mãn với những gì mình có, dù họ đã có nhiều của cải.
Chi tiết cuối cùng của trình thuật Tin Mừng hôm nay mà Thánh Mátthêu muốn nói đến là việc Thiên Chúa tiền định để cả dân ngoại cũng được ơn cứu độ, cũng được chia sẻ trong vườn nho của Ngài: “Bởi đó, tôi nói cho các ông hay: Nước Thiên Chúa, Người sẽ lấy đi không cho các ông nữa, mà ban cho một dân biết làm cho Nước ấy sinh hoa lợi” (Mt 21:43). Trong những lời này, Chúa Giêsu khẳng định cho chúng ta rằng Nước Trời chỉ được ban cho những người biết sinh lợi hoa trái, hoa trái của sự công chính, biết làm cho Nước Trời lớn lên và mở rộng qua đời sống như lời rao giảng của mình. Là những môn đệ Chúa Giêsu, chúng ta phải sống hoàn toàn cho Chúa, hoàn toàn cho Nước Trời, nếu không chúng ta cũng sẽ bị loại ra ngoài như những người không sinh lợi cho Thiên Chúa.
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB
