(Is 55:10-11; Rm 8:18-23; Mt 13:1-23)
Khi chúng ta trồng cây gì, chúng ta cũng mong cây đó sinh hoa kết trái. Hoặc khi đầu tư vào công việc gì, chúng ta cũng mong có được lợi nhuận. Tư tưởng mang lại hoa trái dồi dào hay lợi nhuận thật nhiều này được phản ánh cách rõ ràng trong các bài đọc lời Chúa hôm nay. Trong bài đọc 1, Ngôn sứ Isaia nói cho chúng ta lời tuyên sấm của Đức Chúa về ước muốn của Ngài khi lời Ngài được nói ra: “Cũng như mưa với tuyết sa xuống từ trời không trở về trời nếu chưa thấm xuống đất, chưa làm cho đất phì nhiêu và đâm chồi nẩy lộc, cho kẻ gieo có hạt giống, cho người đói có bánh ăn, thì lời Ta cũng vậy, một khi xuất phát từ miệng Ta, sẽ không trở về với Ta nếu chưa đạt kết quả, chưa thực hiện ý muốn của Ta, chưa chu toàn sứ mạng Ta giao phó” (Is 55:10-11). Mỗi khi lời Chúa xuất phát từ miệng Ngài, lời Chúa sẽ nhắm đến ba mục đích, đó là sinh hoa kết quả, thực hiện ý muốn và chu toàn sứ mạng của Ngài. Điều này nhắc nhở chúng ta nhìn lại thái độ của mình trong tương quan với lời Chúa. Chúa nói với chúng ta mỗi ngày qua lời Ngài [trong Kinh Thánh], qua các biến cố trong ngày sống và có thể qua người khác. Nhưng nhiều lần chúng ta không mở lòng đón nhận hoặc có đón nhận lại không ‘chấp nhận’ để đem ra thực hành. Vì vậy, lời Chúa không sinh hoa kết trái trong cuộc sống của chúng ta. Hãy để lời Chúa biến đổi chúng ta nên những người cảm thông, yêu thương, quảng đại, khiêm nhường và tha thứ. Chúng ta có thể nói rằng, lời xuất phát từ miệng Thiên Chúa chỉ có một mục đích, đó là làm cho chúng ta từ bỏ lối sống cũ [sám hối] để sống cuộc sống mới trong Chúa.
Thánh Phaolô trong bài đọc 2 trình bày cho tín hữu Rôma về “mối lợi” mà muôn loài và con người sẽ nhận được. Mối lợi đó cao quý gấp nhiều lần so với những đau khổ mà chúng ta phải chịu bây giờ: “Những đau khổ chúng ta chịu bây giờ sánh sao được với vinh quang mà Thiên Chúa sẽ mạc khải nơi chúng ta” (Rm 8:18). Để đạt đến mối lợi đó, vũ trụ và muôn loài cần sống với niềm hy vọng trong những đau khổ và cảnh hư ảo của mình: “Muôn loài thọ tạo những ngong ngóng đợi chờ ngày Thiên Chúa mạc khải vinh quang của con cái Người. Quả thế, muôn loài đã lâm vào cảnh hư ảo, không phải vì chúng muốn, nhưng là vì Thiên Chúa bắt chịu vậy; tuy nhiên, vẫn còn niềm trông cậy là có ngày cũng sẽ được giải thoát, không phải lệ thuộc vào cảnh hư nát, mà được cùng với con cái Thiên Chúa chung hưởng tự do và vinh quang” (Rm 8:19-20). Đối với chúng ta, mối lợi lớn nhất mà chúng ta có được chính là được trọn quyền làm con Thiên Chúa: “Không phải muôn loài mà thôi, cả chúng ta cũng rên siết trong lòng: chúng ta đã lãnh nhận Thần Khí như ân huệ mở đầu, nhưng còn trông đợi Thiên Chúa ban cho trọn quyền làm con, nghĩa là cứu chuộc thân xác chúng ta nữa” (Rm 8:23). Ông bà chúng ta thường nói: “Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh.” Là con cái Thiên Chúa, cuộc sống của chúng ta phải phản chiếu tình yêu của Ngài. Chúng ta phải nên giống Chúa hơn mỗi ngày cho đến khi trở nên đồng hình đồng dạng với Ngài. Thánh Phaolô nhắc nhở chúng ta phải luôn ý thức phẩm giá cao quý của mình, đó là được làm con Thiên Chúa.
Bài Tin Mừng hôm nay thuật lại cho chúng ta dụ ngôn Người Gieo Giống. Chúng ta có thể thấy ba phần rõ ràng trong trình thuật Tin Mừng: Dụ ngôn người gieo giống (Mt 13:1-9), mục đích của các dụ ngôn (Mt 13: 10-17), và dụ ngôn người gieo giống được giải thích (Mt 13: 18-23). Dụ ngôn được bắt đầu với sự kiện: “Đức Giêsu từ trong nhà đi ra ngồi ở ven Biển Hồ. Dân chúng tụ họp bên Người rất đông, nên Người phải xuống thuyền mà ngồi, còn tất cả dân chúng thì đứng trên bờ” (Mt 13:1-2). Những lời này cho thấy Chúa Giêsu thích môi trường dạy của mình ở bên ngoài hơn là những trường lớp mang tính chuyên môn. Lý do là vì nếu việc giảng dạy mang tính trường lớp thì những người “không có điều kiện” không thể nghe được lời giảng dạy của Ngài. Sự kiện “dân chúng tụ họp bên Người rất đông” có thể chứng minh điều này. Nếu suy gẫm trên chi tiết này, chúng ta có thể rút ra rằng Chúa Giêsu muốn chúng ta tìm thấy Ngài trong đời sống thường ngày, trong những kinh nghiệm vui buồn của cuộc sống hơn là trong sách vở. Ngài muốn đồng hành với chúng ta trong từng giây phút sống chứ không chỉ ở lại trong nhà thờ hay trong sách vở.
Theo các học giả Kinh Thánh, thính giả của dụ ngôn người gieo giống là những người nông dân sống trong những làng mạc hẻo lánh. Dụ ngôn được trình bày với hình ảnh rất quen thuộc với thính giả: “Người gieo giống đi ra gieo giống. Trong khi người ấy gieo, có những hạt rơi xuống vệ đường, chim chóc đến ăn mất. Có những hạt rơi trên nơi sỏi đá, chỗ không có nhiều đất; nó mọc ngay, vì đất không sâu; nhưng khi nắng lên, nó liền bị cháy, và vì thiếu rễ nên bị chết khô. Có những hạt rơi vào bụi gai, gai mọc lên làm nó chết nghẹt. Có những hạt lại rơi trên đất tốt, nên sinh hoa kết quả: hạt được gấp trăm, hạt được sáu chục, hạt được ba chục. Ai có tai thì nghe” (Mt 13:3-9). Trong dụ ngôn, chúng ta thấy chỉ có một loại hạt giống, nhưng lại có bốn loại đất mà trên đó hạt giống rơi vào. Loại đất thứ nhất là vệ đường. Vệ đường thường không được cày xới, nên hạt giống chỉ nằm trên bề mặt, nơi mà chim trời dễ dàng nhìn thấy và ăn mất. Loại đất thứ hai là sỏi đá. Đây là loại đất thông dụng ở Palestine. Loại đất này chỉ có một lớp đất thịt mỏng trên mặt. Hạt giống thường mau chóng nảy mầm, nhưng vì không được bảo vệ với lớp đất thịt dày, nên không thể đâm rễ sâu. Loại thứ ba là đất gai góc. Ở loại này, đất dày đủ để đâm rễ, nhưng đã bị phủ đầy với gai góc [cỏ lùng] nên hạt giống mới sẽ bị chết nghẹt. Loại cuối cùng là đất tốt, màu mở và dày đủ để hạt giống đâm rễ sâu hầu sinh nhiều bông hạt, dù cho không cùng một mức đo lường như nhau. Chúa Giêsu kết dụ ngôn với những lời: “Ai có tai thì nghe.” Những lời này là lời mời gọi của Chúa Giêsu cho mỗi người chúng ta, đó là suy gẫm cách cẩn thận về những điều Ngài muốn nói trong dụ ngôn. Cụ thể là, chúng ta được mời gọi suy gẫm về loại đất nào đang phản ánh chính cuộc sống của mình.
Sau khi nghe dụ ngôn, các môn đệ thắc mắc về lý do tại sao Chúa Giêsu dùng dụ ngôn để nói với thính giả của mình: “Sao Thầy lại dùng dụ ngôn mà nói với họ?” (Mt 13:10). Nếu đặt câu hỏi này trong bối cảnh của câu chuyện (câu 1 và 2), câu hỏi này chỉ ra rằng đám đông vẫn đang còn hiện diện với các môn đệ khi họ hỏi Chúa Giêsu. Như thế, đám đông cũng nghe thấy câu trả lời của Chúa Giêsu. Trong câu trả lời, Chúa Giêsu chỉ ra mục đích của các dụ ngôn Ngài dùng trong giảng dạy là để cho thính giả hiểu biết các mầu nhiệm Nước Trời: “Bởi vì anh em thì được ơn hiểu biết các mầu nhiệm Nước Trời, còn họ thì không. Ai đã có thì được cho thêm, và sẽ có dư thừa; còn ai không có, thì ngay cái đang có, cũng sẽ bị lấy đi. Bởi thế, nếu Thầy dùng dụ ngôn mà nói với họ, là vì họ nhìn mà không nhìn, nghe mà không nghe, không hiểu” (Mt 13:11-13). Trong những lời của Chúa Giêsu, điểm đáng lưu ý là việc Chúa Giêsu nói ai có thì được cho thêm. Theo ngôn ngữ học, thì được sử dụng ở đây là thì bị động [được cho]. Điều này mang tính thần học, tức là Thiên Chúa sẽ ban. Sự thật cay đắng ở đây không phải mang nghĩa kinh tế, nhưng mang nghĩa thiêng liêng hoặc kiến thức: Nếu chúng ta mở rộng cõi lòng với trọn niềm tin và hy vọng vào mạc khải của Thiên Chúa về kế hoạch cứu độ của Ngài, thì chúng ta sẽ thăng tiến rất nhanh trong sự hiểu biết. Nếu chúng ta khép kín chính mình, chúng ta sẽ đánh mất điều được trao ban. Chúng ta đang mở lòng hay đóng con tim với mạc khải của Thiên Chúa?
Khi nói về sự hiểu biết về mầu nhiệm nước trời, khác với các thính giả của Chúa Giêsu, các môn đệ là những người có phúc: “Còn anh em, mắt anh em thật có phúc vì được thấy, tai anh em thật có phúc, vì được nghe. Quả thế, Thầy bảo thật anh em, nhiều ngôn sứ và nhiều người công chính đã mong mỏi thấy điều anh em đang thấy, mà không được thấy, nghe điều anh em đang nghe, mà không được nghe” (Mt 13:16-17). Những lời này chỉ ra cho chúng ta thấy các môn đệ chính là những chứng nhân trực tiếp [mắt thấy tai nghe] những lời Chúa Giêsu nói và những việc Ngài làm. Đây chính là đặc ân của các môn đệ. Chúng ta cũng là những chứng nhân của Chúa Giêsu. Mặc dù chúng ta không nhìn thấy và nghe Ngài cách thể lý như các môn đệ đầu tiên, chúng ta vẫn nhìn thấy và nghe Ngài cách thiêng liêng qua con tim tràn đầy tình yêu.
Trong lời giải thích của mình về dụ ngôn, Chúa Giêsu cho biết bốn loại đất tượng trưng cho bốn loại người. Chúng ta cũng tìm thấy phần này trong Tin Mừng Thánh Máccô (4:13-20) và Luca (8:11-15). Ngoài những thay đổi nhỏ ở phần mở đầu và kết thúc, Thánh Mátthêu theo sát trình thuật của Thánh Maccô. Trong bốn loại đất, tượng trưng cho bốn loại người khi nghe lời Chúa: Loại thứ nhất là những kẻ đã được gieo bên vệ đường. Họ là những người “nghe lời rao giảng Nước Trời mà không hiểu, thì quỷ dữ đến cướp đi điều đã gieo trong lòng người ấy” (Mt 13:18-19). Loại người này chỉ nghe bằng tai thể lý, mà không mang lời Chúa vào trong tim mình để thực hành. Loại thứ hai là những “kẻ được gieo trên sỏi đá, đó là kẻ nghe Lời và liền vui vẻ đón nhận; nhưng nó không đâm rễ mà là kẻ nông nổi nhất thời: khi gặp gian nan hay bị ngược đãi vì Lời, nó vấp ngã ngay” (Mt 13:20-21). Loại người này là những người nghe với đôi tai thể lý, mang lời Chúa vào trong lòng, nhưng không để lời Chúa cắm rễ sâu vì không có thái độ sẵn sàng chấp nhận mọi gian khó để làm chứng cho lời Chúa. Loại thứ ba là những “kẻ được gieo vào bụi gai, đó là kẻ nghe Lời, nhưng nỗi lo lắng sự đời và bả vinh hoa phú quý bóp nghẹt Lời, khiến Lời không sinh hoa kết quả” (Mt 13:22). Loại người này là những người lắng nghe lời Chúa với đôi tai thể lý, đem lời Chúa vào lòng, nhưng không chuẩn bị chỗ xứng hợp cho lời Chúa, nên lời Chúa dễ dàng bị biến mất trong đống hoang tàn đỗ nát của những lo lắng sự đời. Loại cuối cùng là những “kẻ được gieo trên đất tốt, đó là kẻ nghe Lời và hiểu, thì tất nhiên sinh hoa kết quả và làm ra, kẻ được gấp trăm, kẻ được sáu chục, kẻ được ba chục” (Mt 13:23). Những người này là những người nghe lời Chúa với đôi tai thể lý và con tim rộng mở hầu lời Chúa bén rễ và sinh hoa kết trái trong cuộc đời họ. Tuy nhiên, điều quyết định năng suất của hoa trái là sự mở rộng cõi lòng để cho lời Chúa chiếm lấy chính mình. Mỗi khi lắng nghe lời Chúa, cõi lòng chúng ta như thế nào: hoàn toàn rộng mở hay chỉ nửa vời?
Lm. Antôn Nguyễn Ngọc Dũng, SDB
