TGPSG/Vatican News — Nhà Xuất bản Vatican vừa phát hành cuốn sách mới của Đức Giáo hoàng Lêô XIV mang tựa đề ‘Không vũ trang và giải trừ vũ khí: Hòa bình là một hồng ân’.
Do Alessandro Banfi biên tập, tác phẩm tập hợp các bài diễn văn và suy tư của Đức Thánh Cha về hòa bình kể từ khi ngài được bầu chọn vào ngày 8/5/2025.
Cuốn sách trước mắt được phát hành bằng tiếng Ý và sẽ sớm có bản tiếng Anh. Đặc biệt, sách mở đầu bằng một bài viết chưa từng được công bố của Đức Thánh Cha.
“Bình an cho anh em” (Ga 20,19) là lời đầu tiên Đức Giêsu Phục Sinh ngỏ với các Tông đồ. Đó cũng là hồng ân đầu tiên mà Đức Kitô Phục Sinh trao ban cho các môn đệ và cho toàn thể thế giới: bình an.
Tuy nhiên, hồng ân ấy không phải là món quà có được một cách dễ dàng. Thân thể vinh hiển của Thầy Giêsu Nadarét vẫn mang những dấu tích của cuộc Thương Khó. Ngài đã chịu hận thù, bạo lực và thập giá của thế gian. Không mang vũ khí nhưng có sức mạnh làm tan rã bạo lực, Đức Giêsu Kitô đã kiên vững chịu đựng bất công và đã phục sinh. Sứ điệp Tin Mừng đã đi vào dòng lịch sử và vẫn tiếp tục hiện diện trong lịch sử hôm nay, cũng như cách đây hai ngàn năm.
Hòa bình là khát vọng lớn lao thôi thúc biết bao tâm hồn, nhưng cũng thường xuyên bị đe dọa, chà đạp và chế giễu.
Hiện nay, có tới 103 quốc gia, bằng cách này hay cách khác, đang bị cuốn vào các cuộc chiến trên thế giới. Tiếng súng vẫn vang lên và tiếp tục cướp đi sinh mạng tại Ukraine, Trung Đông, Sudan, Myanmar, Yemen, Cộng hòa Dân chủ Congo và nhiều nơi khác.
Trong thời kỳ của ngài, vị tiền nhiệm đáng kính của tôi, Đức Giáo hoàng Phanxicô, đã dùng cách diễn đạt “một cuộc Chiến tranh thế giới thứ ba diễn ra từng phần” để mô tả tình trạng xung đột lan rộng chưa từng có kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Qua việc nhìn lại những bài diễn văn về chủ đề này, nay được tuyển chọn trong tập sách này, tôi muốn nhấn mạnh một vài điểm đặc biệt gần gũi với tâm hồn mình.
Trên hết, hòa bình là một trách nhiệm. Nếu phản ứng đầu tiên của chúng ta khi gặp khó khăn, trải qua căng thẳng hoặc bị xúc phạm là xét đoán, buộc tội, thậm chí lên án người khác, thì sự thờ ơ sẽ nảy sinh trước tiên, rồi đến hận thù, và dần lan rộng quanh chúng ta. Có một cách nhìn thực tại chỉ dẫn đến hủy hoại chứ không xây dựng. Ngược lại, hòa bình bắt đầu từ chính tôi. Hòa bình bắt đầu từ mỗi chúng ta.
Thánh Augustinô từng nói: “ ‘Thời thế này thật hỗn loạn, thật khó khăn, thật khốn khổ.’ Hãy sống tốt, rồi anh em sẽ thay đổi thời thế bằng chính đời sống tốt lành của mình; khi ấy, anh em sẽ chẳng còn gì để than phiền nữa.”
Chúng ta không thể kêu gọi những người đang nắm quyền trên thế giới kiến tạo hòa bình nếu chính mình không bắt đầu sống hòa bình trong các mối tương quan hằng ngày: nơi gia đình, mái ấm, khu phố, cũng như nơi làm việc. Hòa bình được xây dựng từ những cử chỉ nhỏ bé mỗi ngày: một nụ cười được trao tặng, một lỗi lầm được tha thứ, một lời nói đầy thiện chí.
Hơn nữa, hòa bình được xây dựng trên nền tảng của sự thật.
Ngay cả những người phát động chiến tranh cũng thường tuyên bố rằng họ hành động “nhân danh” hòa bình. Không ai đủ táo bạo để công khai tuyên bố rằng mình muốn chiến tranh chỉ vì chiến tranh. Ngay cả những người đang nắm quyền trên thế giới cũng hiểu rằng mọi người đều khao khát công lý và mong muốn được sống trong hòa bình.
Đặc biệt sau những hậu quả kinh hoàng của thảm kịch Hiroshima và Nagasaki, việc sử dụng chiến tranh ngày càng trở thành “một cuộc phiêu lưu không có đường quay trở lại”, như Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã nhấn mạnh.
Tôi đã nhiều lần lặp lại lời kêu gọi tha thiết mà Thánh Giáo hoàng Phaolô VI từng gửi đến Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc.
Vị tiền nhiệm đáng kính của tôi từng khẳng định rằng điều gắn kết nhân loại là một giao ước được xác lập “bằng một lời thề phải làm thay đổi lịch sử tương lai của thế giới: Đừng bao giờ gây ra chiến tranh nữa, đừng bao giờ gây ra chiến tranh nữa! Chính hòa bình, hòa bình, mới là kim chỉ nam cho vận mệnh của các quốc gia trên toàn nhân loại!”
Trên hết, trong kỷ nguyên hạt nhân, cần phải khẳng định một sự thật rõ ràng: không phải vũ khí hạt nhân tạo nên hòa bình, mà chính giải trừ vũ khí mới kiến tạo hòa bình.
Sự thật này, vốn dường như được công nhận rõ ràng trong những thập kỷ trước khi chúng ta chứng kiến sự giảm leo thang hạt nhân, hiện nay lại đã bị che khuất bởi cuộc chạy đua vũ trang đang gây ra nỗi sợ hãi và kinh hoàng.
Như ca sĩ, nhạc sĩ kiêm thi sĩ Bob Dylan từng viết trong một tác phẩm của mình, khi nhân cách hóa quả bom nguyên tử: “Ta căm ghét ngươi, vì ngươi do con người tạo ra, là của con người, và ngươi đã cư xử thô bạo.”
Hôm nay, Giáo hội khiêm tốn đặt ra cho toàn thể nhân loại một câu hỏi: Liệu loài người có còn tiếp tục được sống trên Trái Đất này hay không? Sự kết hợp giữa không gian mạng và làn sóng tái vũ trang trên phạm vi toàn cầu buộc chúng ta phải nghiêm túc đối diện với câu hỏi ấy.
Hòa bình cần những chứng nhân. Tập sách này làm nổi bật điều ấy qua chứng tá của nhiều con người khác nhau.
Những nhân vật được nhắc đến trong sách, trong đó có Chân phước Floribert Bwana Chui cùng các Tôi tớ Chúa Giorgio La Pira và Dorothy Day, là hình ảnh tiêu biểu của biết bao người đã trực tiếp kiến tạo hòa bình bằng chính cuộc sống của mình: vượt thắng cám dỗ tham nhũng, dấn thân phục vụ người nghèo và nâng đỡ các nỗ lực ngoại giao.
Bên cạnh những nhân vật nổi tiếng ấy, hòa bình còn được thể hiện nơi những “nhân vật âm thầm” – những con người ít được biết đến nhưng đã trung thành sống theo tiếng lương tâm của mình.
Lịch sử đã nhiều lần chứng kiến nhân loại tiến rất gần đến thảm họa hạt nhân. Các tư liệu lịch sử ghi lại rằng quyết định của một người, viên chức Liên Xô Stanislav Petrov, đã góp phần ngăn chặn nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến tranh hạt nhân trên quy mô toàn cầu. Đó là ngày 26/9/1983.
Hệ thống radar tại hầm chỉ huy gần Moskva, nơi Petrov đang làm nhiệm vụ, đã phát hiện tín hiệu cho thấy nhiều tên lửa đạn đạo xuyên lục địa từ Hoa Kỳ hướng về Liên Xô. Tuy nhiên, đó chỉ là một lỗi của hệ thống cảnh báo sớm bằng vệ tinh của Liên Xô.
Petrov đã không tuân theo quy trình quy định và quyết định không báo cáo về cuộc tấn công được cho là đang diễn ra. Đó là quyết định được đưa ra với lương tâm của một con người hiểu rằng chỉ một hành động tưởng chừng rất đơn giản cũng có thể dẫn đến cái chết của hàng triệu người.
Một thế giới mà trong đó các cỗ máy, tinh vi và nhanh hơn con người, lại là những thực thể quyết định việc ném bom vào những người dân vô tội và không có khả năng tự vệ thì quả thật đáng sợ. Lương tâm của một con người có thể mang giá trị lớn lao đối với cả thế giới.
Sau cùng, hòa bình cần đến niềm hy vọng. Giáo hội sẽ tiếp tục loan báo sứ điệp bác ái dành cho mọi người.
Nếu có một điều mà thế giới hôm nay đang kiếm tìm, thì theo tôi, đó chính là một sứ điệp hòa bình mở ra cho tương lai.
Chúng ta hãy hướng về tương lai với niềm hy vọng, vì đã tìm thấy nơi sứ điệp của Đức Giêsu nguồn mạch duy nhất của niềm hy vọng ấy. Bởi đó chính là cốt lõi giáo huấn của Đức Kitô: bác ái, yêu thương và hiến mạng sống mình vì tha nhân sẽ chiến thắng sự chết, sự cô lập và bạo lực: “Tôi đến để cho chiên được sống và sống dồi dào” (Ga 10,10).
Gửi đến những ai đang có nguy cơ rơi vào cám dỗ của sự tuyệt vọng trước biết bao cuộc chiến vẫn đang tiếp diễn trên thế giới, tôi muốn lặp lại lời mời gọi mà Đức Giáo hoàng Piô XI đã gửi đến toàn thể Giáo hội: “Chúng ta hãy tạ ơn Thiên Chúa vì Người đã cho chúng ta được sống giữa những vấn đề của thời đại hôm nay. Không ai còn được phép sống một cách tầm thường nữa.”
Xin Thiên Chúa dẫn dắt chúng ta bước đi trên con đường bất bạo động. Xin cho mọi tín hữu và tất cả những người thiện chí không ngừng dấn thân trở thành những người kiến tạo hòa bình.
Xin cho mỗi người biết chọn việc kiến tạo hòa bình làm sứ mạng của đời mình.”
Vatican, ngày 19 tháng 6 năm 2026
Tác giả: Đức Giáo hoàng Lêô XIV
Xuân Đại biên dịch
